Hadis Uydurma Nedenleri Ve Mevzu Hadisleri Tanıma Yolları

Hadis Uydurma Nedenleri Ve Mevzu Hadisleri Tanıma Yolları

--------------------------------------------------------------------------------

MEVZU HADİS: Hz. Peygamber adına uydurulmuş olan sözleri ifade eder. Bu ifade hadis kritiği yapan kitaplarda” bu filanca üzerine uydurulmuştur.”ifadesiyle yer almaktadır.

Hadis uydurma faaliyetlerinin tam olarak ne zaman başladığı tartışma konusudur. Bazı âlimler bu uydurma faaliyetlerinin peygamber döneminde başladığını savunmaktadır. Bu görüş sahabelerin de uydurma töhmeti altında bırakacağından tercih edilen bir görüş değildir.

Bazılarınca da hadis uydurma faaliyeti Hz. Osman döneminde ve daha sonrasında başlamış ve çığ gibi büyüyerek devam etmiştir.

Her ne zaman ve ne sebeple olursa olsun resul(as) böyle bir durumu sezmiş ve bunu belirtmiştir. Bu anlamda çeşitli hadisler vardır.

Bunların en meşhurları.

v “Kim bilerek benim ağzımdan bir yalan uydurursa, cehennemdeki yerini hazırlasın.”

v “İleride bir takım deccallar ve yalancılar ortaya çıkacaktır. Sizlere ne sizin ne de sizden öncekilerin işittiği hadisler getireceklerdir. Onlardan şiddetle sakının. Sizleri sapıtıp fitneye düşürmesinler.”

HADİS UYDURMA SEBEPLERİ

A.İSLAM DÜŞMANLIĞI: hicretle başlayıp İslam ülkesinin genişlemesiyle devam eden münafıklık hareketi hadis uydurma sebeplerinden en göze çarpanlarından birisidir. Bu insanlar Müslüman olarak kendilerini tanıttıkları için rahat davranmışlar ve bu durum gayet olumsuz sonuçlar doğurmuştur.

B. FIRKA, MEZHEP, KABİLEYİ MÜDAFAA GAYRETİ: bu insanlar görüşlerini takviye etmek için devamlı olarak dini dayanaklara muhtaç olduklarından, hasımlarını karşısına delil olsun diye hadisler uydurarak bunu peygambere isnat etmişlerdir.

C. SİYASİ FIRKALARIN GAYRETİ: Hz. Osman döneminde başlayan kargaşa ortamı, siyasi fırkaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bunlar kendi açılarında meşru bir zemin oluşturmak için hadis uydurma yoluna gitmişlerdir.

Sünnilerin ve Şiilerin birbirlerinin aleyhinde uydurdukları hadisler buna örnektir. Ayrıca her iki tarafın kendilerini öven hadisler uydurması çok ünlüdür.

Hz. Ali’nin hilafetiyle ilgili hadisler bu bağlamda ele alınabilir. Bunlar ortaya çıkınca karşı taraftakiler de Ebubekir, Ömer, Osman, Abbas’ ı öven hadisler uydurmuşlardır.

v “ Ali benim vasim ve kardeşimdir. Benden sonra benim halifemdir. Benden sonra onu dinleyin ve ona itaat edin.”

v “ insanların en hayırlısı Ebubekirdir. Benden sonra halifemdir.”

v “ şeytan Ömer’i görünce yolunu değiştirir.”

v “ bizler peygamberden sonra Abbas’ı aracı kılarak dua ederdik.”

D.KELAM VE FIKIH MEZHEPLERİNİN GAYRETİ: kaderiye( mutezile), mürcie , cebriye , Hanefilik , Şafiilik … Mezhepler kendilerini öven, karşı tarafı yeren hadisler uydurmuşlardır.

v “Ümmetimden Muhammed bin idris ( imamı Şafii) adında bir şahıs çıkacaktır. O ümmetime şeytandan daha zararlı olacaktır. Ve yine ümmetimden Ebu Hanife denen bir zat çıkacaktır. O ümmetimin ışığıdır.”

v “ kim namazda ellerini kaldırırsa onun namazı yoktur.”

v “ Kim kuran mahlûktur derse o kâfir olmuş olur.”

E. MİLLİYETÇİLİK DUYGUSUNUN ETKİSİ: Arapları, Farsları, Türkleri veya diğer kavimlerden birisini öven veya yeren hadisler uydurma kategorisindedir.

Bu konudaki esas “Allah katında en değerliniz, ondan en çok sakınanızdır.” Düsturudur.

İslam ümmetindeki sınırsal genişlemeyle beraber hadis uydurma faaliyeti hızlanmıştır.

Şehirleri veya belli bir bölgeyi yeren veya öven hadisler bu bağlamdadır.

v “ Kuşkusuz Allah, öfkelenince vahyi Farsça olarak indirir, memnun olduğu zaman da vahyi Arapça olarak indirir.”

v “Kuşkusuz Allah, gazaplanınca vahyi Arapça olarak indirir, memnun ve hoşnut olduğu zaman da vahyi Farsça olarak indirir.”

v “Arapları üç şey için seviniz: ben Arabım, kuran Arapçadır, cennet ehlinin birbiriyle konuşmaları Arapçadır.”

v “ ben Araplardanım, Araplar benden değildir.”

F. İSLAM DİNİNE HİZMET ETME ARZUSU: iyi amellere teşvik etmek, kötü amellerden uzaklaştırmak için uydurulan hadisler bir hayli yekûn tutmaktadır. Ayrıca bunu yapanlar iyi yaptıklarını düşünerek sevap da beklemektedirler.

Bunlar bazen hayal güçlerini sonuna kadar kullanmışlardır. Öyle ki, en küçük iyilik yapana cennetin kapılarını sonuna kadar açarken; en küçük kötülülük yapana da korkunç işkenceleri reva görmüşlerdir.

Bu uydurmalarda genellikle “ kim falan sureyi okur, falan gün şu kadar namaz kılar, falanca sureyi şu kadar okursa…” vb. ifadeler vardır.

v “ Kim la ilahe illallah derse Allah bunu her kelimesi için bir kuş yaratır. Bu kuşun gagası altından, tüyleri mercandandır.”

v “Kim yasin suresinin 77 defa okursa onun her istediği olur.”

v “ mescidi hayızlı ile cünübe helal kılmıyorum.”

v “ kim sadece bir defalık olsun bana salât ve selam getirirse günahından hiçbir şey kalmaz.”

G.ŞAHSİ MENFAAT DÜŞÜNCESİ: Dünyalık mal, mülk kazanmaya çalışan bazı kişiler nüfuz sahibi kişilerin arzu ve yaşayışlarına uygun hadis imal etmişlerdir. Böylelilikle sultanın, valinin, yaşayışını olağan hale getirmiş. Ve bu çabasını karşılığını ondan mal olarak almıştır.

Bazı hadis örnekleri şunlardır:

v “ patlıcan her derde devadır.”

v “ ayva kalbi temizler.”

v “ etle beraber yenilen salatalık( hıyar) cüzam hastalığını yok eder.”

v Oğlu okulda dövülen bir adamın kendini haklı çıkarmak için “ ümmetin en şerlileri muallimlerdir.” Şeklinde uydurduğu hadis.

Bu konuda verilecek en güzel örnek ahmed ibn-i hanbel’in başından geçen olaydır:

“Ben bir gün bir şehre gittim. Baktım ki insanlar İbn-i Hanbel gelmiş diyorlar. Benim geldiğimden ise kimsenin haberi yoktu. Ben de merak edip İbn-i Hanbel denilen zatı dinlemeye gittim. Sonra birisi minbere çıktı ve birçok hadis uydurdu. Uydurduğu bu hadisler karşısında birçok mal ve hediye aldı. Minberden inince ben de yanına gittim ve ona şöyle dedim:

- “ ben İbn-i Hanbel denilen kişiyi tanıyorum. Sen O değilsin.” Deyince O da bana şöyle dedi:

- “ İbn-i Hanbel bir tane mi?”

Bu olayda da görüldüğü gibi insanlar şahsi menfaatleri için muteber insanların

İsimlerini kullanarak hadis uydurmuşlardır.

MEVZU HADİSLERE MALZEME VE KAYNAKLIK TEŞKİL EDEN KAYNAKLAR

İSRAİLLİYAT VE DİĞER EHL-İ KİTABIN SÖZLERİ: Yahudi kaynaklardan ve diğer kaynaklardan gelen olaylar mevzu hadislere kaynaklık teşkil eder. Yaratılış kıssasında yer alan çoğu rivayet İsrailliyattan alınmıştır.

HÂKİM VE TABİBLERİN SÖZLERİ: filozof ve tabiplerin sözleri çok kez hadis olarak rivayet edilmiştir.
Bunlara örnek olarak:

v “ her derdin başı mide, her ilacın başı perhizdir.”

v “ gözünü seven ikindiden sonra yazı yazmasın.”

v “ şerde kazançlı olan kaybetmiş sayılır.”

v “ dört şey dört şeyden bıkmaz: toprak yağmurdan, dişi erkekten, göz bakmaktan, kulak dinlemekten.”

v “yemek üzerine su için ki doyasınız.”

3. ACAYİP HİKÂYELER, MEŞHUR SÖZLER, MESELLER: dev bir yaratık olarak anlatılan “ Uc bin Unuk” hadisleri böyledir. İslam büyükler veya bazı önemli kişilere ait sözler de hadis diye nakledilmişlerdir. Mehdi ve Hızır bağlamında uydurulan bazı hadisler de uydurmadır. Çünkü mehdilik anlayışı ve İsa’nın gelmesi insanlarda bir bekleyiş ve pasifiz yarattığı için sakıncalıdır. Ayrıca bu konuda belirli bir tutarlılık yoktur. Şia mehdinin kesinlikle ehli beytten geleceğine inanırken, Sünniler Hz. İsa’nın mehdi olarak geleceğine kanidirler.

v “ mehdi benim adımdandır. Babasının adı da benim babamın adıdır.

v “ mehdi ancak Meryem oğlu İsa’dır.”

4. GÜZEL GÖRÜLEN BAZI ŞEYLER: peygamberin hadisleriyle yetinmeyen bazı kişiler, güzel gördükleri bazı şeyleri de hadis olarak rivayet etmişlerdir.

5. HADİS UYDURANLARIN BİZZAT İTİRAFLARI: bazen de hadis uyduran bazı kişiler bizzat uydurdukları hadisi itiraf etmişlerdir. Ama bu tür uydurma olduğu açığa çıkmış hadis sayısı çok azdır

MEVZU HADİSLERİN ALAMETLERİVE BUNLARI TANIMA YOLLARI

Büyük hadis âlimi ibn-ü Cevzi şöyle demektedir:

eğer bir hadis, akla veya sağlam bilinen kaynaklara veyahut İslam prensiplerine aykırı bulursan onun uydurma olduğunu bilmelisin

Uydurma hadisler şu yollardan bilinebilir:

A- HADİS UYDURANLARIN İTİRAFLARI: hadis uyduranlar bazen pişmanlık duyup uydurdukları hadisi itiraf etmişlerdir.

B- HADİSİN LAFZINDA VE MANASINDA BOZUKLUK OLMASI:

hadisin dil kaideleri bakımından bozuk olması, manasında ise ölçüsüzlük olması onun uydurma olduğunu gösterir. Çünkü peygamber Arap lisanını en güzel konuşan insanlardan birisidir. Ayrıca bir hadis lafzının aşırı derecede mübalağalı olması o hadisin uydurma olduğunun göstergesidir.

v “ horoz benim dostumdur. Dostumun dostu; düşmanımın düşmanıdır.”

v “ yeşile ve güzel kadına bakmak sevaptır.”

v “ la ilahe illallah diyen kimse için bir kuş yaratılır. Kuşun yetmiş bin dili vardır. Her dilde yetmiş bin lisanla o adam hakkında istiğfar eder.”

C- GÜVENİLİR HADİS KAYNAKLARINDA OLMAMASI: güvenilir hadis kaynaklarında olmayan hadislerin mevzu olması olasıdır. Çünkü bu kitaplar yıllarca emek verilerek hazırlanmışlardır.

D- BİR HADİSEYİ SADECE BİR KİŞİNİN GÖRMESİ (HABERİ VAHİD): birçok kişinin görmesi gereken bir hadiseyi sadece bir kişinin görmesi bu türdendir. Göğsün yarılması, ayın yarılması, ağacın yürütülmesi, güneşin geri getirilmesi bu türden olaylardır.

E- KUR’AN’A VE SAHİH SÜNNETE AYKIRI OLMASI: kurban’ın temel mantığına ve sahih sünnete aykırı olan hadisler uydurmadır.

v “ dünyanın ömrü yedi bin senedir, biz yedinci binin içerisinde bulunmaktayız.”

v “ zinadan doğan çocuk cennete giremez.”

v “ yüzü güzel ve siyah gözlü olan cennete giremez.”

F- AKLA, HİSSE, GÖRMEYE AYKIRI OLMASI: akla, hisse ve görmeye aykırı olan hadisler uydurmadır.

Bunlara örnekler:

v “ Nuh’un gemisi Kâbe’yi yedi defa tavaf etti. Sonra iki rekât namaz kıldı.”

v “ 600 yılından sonra doğanlara Allah’ın ihtiyacı yoktur.”

v “ insanların en yalancısı boyacılarla kuyumculardır.”

v “ sofralarınızın üzerine yeşillik koyunuz çünkü bu şeytanları oradan uzak tutar.”

G- TARİHİ OLAYLARA AYKIRI OLMASI: hadis uyduranlar tarihle sınanıp öyle kabul veya reddedilirler.

Hz. Fatıma Miraç’tan sonra doğduğuna ve kendisinden Cennet kokusu geldiğiyle ilgili hadisler tarihle çelişmektedir. Çünkü Hz. Fatıma peygamberlik gelmeden 7 yıl önce doğmuştur. Bunun için tarih uydurmacıları karşı keskin bir silahtır.

MEVZU HADİSLERİ TANUMANIN KISA YOLLARI

1. Senenin veya haftanın belirli günlerinde veya gecelerinde kılınması tavsiye edilen namazlar hakkındaki hadisler uydurmadır

2. Recep ayının ve bu ayda tutulacak oruçların fazileti hakkındaki hadisler uydurmadır.

3. Belirli tarihlerde bazı olayların cereyan edeceğini haber veren hadisler uydurmadır.

4. Kıyamet alametlerinin muayyen aylarda zuhur edeceğini beyan eden hadisler uydurmadır.

5. Türkleri, Habeşlileri, İranlıları vb. kavimleri öven veya yeren hadisler uydurmadır.

6. Ebu Hanife veya imamı Şafii'yi adlarını anarak öven veya yeren hadisler uydurmadır.

7. Hızır ve İlyas(as)’in hayatlarından bahseden hadisler uydurmadır.

8. Mezheplerden bahseden hadisler uydurmadır.

9. Belli bir şehri öven veya yeren hadisler uydurmadır. Mekke ve Medine bu durumun dışındadır.

10. Peygamber veya önemli kişilerin kabirlerinden bahseden hadisler uydurmadır.

11. Aşure gününden bahseden hadisler uydurmadır.

12. Sokakta yemek yemeyi yeren, bıçakla et kesmeyi yasaklayan vb. hadisler uydurmadır.

13. Yiyecek ve içecek hakkındaki hadisler uydurmadır.

14. Evladı yeren(zemmeden)hadislerin tümü uydurmadır.

15. Akılla ilgili hadislerin tümü uydurmadır.

16. Bekârlığı öven hadisler uydurmadır.

17. Çocuğa Muhammed ve Ahmet adını koymanın faziletinden bahseden hadisler uydurmadır.

18. İmanın artıp eksilmesiyle ilgili hadislerin çoğu uydurmadır.

19. Kuran’ın surelerinin faziletiyle ilgili hadisler uydurmadır.

20. Beyaz horoz, akik taşını vb. öven hadisler uydurmadır.

21. Mescide hasır, halı, lamba vb. yardımlarda bulunmanın faziletinden bahseden hadisler uydurmadır.

22. Ticaretin fitne olduğunu söyleyen hadisler uydurmadır.

23. “ bundan şüphe duyan kâfir olur.” Vb. keskin ve acımasız ifadeler taşıyan hadisler uydurmadır.

24. Hz. Aişe’ye “ ya Hümeyra” lakabıyla seslenen hadisler uydurmadır.

ALINTIDIR