SMF Hacks
|
||
Linux hakkında ilk dökümanlar yazıldığında, Linux çalıştırabilecek bilgisayarların özellikleri önemliydi. Linux 32 bitlik bir işletim olduğundan en az 80386SX işlemcilerle çalışmaktadır. 8086 ve 80286 işlemcili IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar Linux tarafından desteklenmemektedir. Hafıza olarak en az 4 Mbyte RAM (yoğun işlemler için 12 veya 16) tavsiye edilmektedir. Teknik olarak 2 Mbyte ile de çalışabilmesi gerekir. Pratik olarak bugün piyasada bulunan hemen hemen her IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarda Linux çalışabilmektedir. 8 Mbyte RAM'a sahip herhangi bir 486 üzerinde hemen hemen her türlü uygulama rahatlıkla çalıştırılabilmektedir. Tabii ki daha fazla RAM ve daha hızlı işlemciler sistemin genel olarak daha hızlı çalışmasını sağlayacaklardır. Linux tarafından desteklenen donanımlar her geçen gün değişiyor. Bilgisayarınızda bulunan herhangi bir donanımın desteklenip desteklenmediğini Hardware-HOWTO dosyasından öğrenebilirsiniz. Yine de daha önce yazılanları kısaca tekrar edersek, 1. Kişisel bilgisayarlarda INTEL, AMD, CYRIX şirketlerinin tüm 80386, 486, 586, 686, Pentium, PentiumPro işlemcileri 2. Tüm IDE, MFM, RLL sabit diskler 3. Çoğu SCSI sabit disk denetçileri 4. Çoğu ethernet ve G/Ç kartları 5. Birçok VGA, SVGA, EGA, HERCULES görüntü kartları Linux tarafından desteklenmektedir. Linux başka işletim sistemleri ile aynı sabit diskte bulunabilir. Makinanıza Linux yüklemek için mevcut işletim sisteminizi kaldırmak zorunda değilsiniz. Fakat yine de Linux yükleyebileceğiniz bir miktar alan ayırmak zorundasınız. Bir bilgisayara Linux yüklemek için bilgisayarınız üzerinde bir başka işletim sisteminin bulunmasına gerek yoktur, Linux tam anlamıyla kendi başına çalışabilen bir işletim sistemidir. ``Linux sabit disk üzerinde ne kadar yer kaplar?'' sorusuna kesin bir cevap vermek oldukça zor, zira bu hangi yazılımları yükleyeceğinize ve ne kadar kullanıcı alanı istediğinize çok bağlıdır. Yine de kaba rakamlar vermek gerekirse, 40 Mbyte'lık bir alana çalışılabilir durumda ve işinizin çoğunu görebilecek bir Linux kurulabilir. Tüm paketleri yüklemeye kalktığınızda ise kabaca 250 Mbyte kadar yer kaplayacaktır. Linux, çok çeşitli gruplar tarafından sürekli geliştirilen bir işletim sistemidir. Belirli kişiler ve topluluklar Linux için geliştirilen temel işletim sistemini ve uygulama yazılımlarını bir araya getirerek dağıtımlar oluştururlar. Bir Linux dağıtımı temel olarak bir makineye Linux kurmak ve o bilgisayar üzerinde Linux'la çalışmak için gerekecek tüm yazılımları ve paketleri içerir, bu yazılımların yüklenmesi için bir yükleme yazılımı sağlar. Şu an mevcut çok çeşitli Linux dağıtımları mevcuttur. Bu dağıtımlar içerdikleri paketler ve yükleniş şekilleri açısından bazı ufak tefek farklılıklar gösterseler de temelde aynı işletim sistemini yüklerler. Bir Linux dağıtımı bir araya getirildiği zamandaki güncel işletim sistemini içermektedir. Örnek olarak Linux işletim sisteminin temeli olan çekirdek neredeyse her hafta yenilenerek geliştirilmektedir. Oysa dağıtımlar senede ancak birkaç kere oluşturulurlar. Linux dağıtımları geleneksel olarak 3.5" lik disketler halinde hazırlanır. (her biri bir 3.5" lik diskete sığabilecek seri dizinler şeklinde). Her konu ile ilgili bir seri disket bulunur (örnek olarak n serisi ağ uygulamaları için n1,n2,n3... şeklinde) 2.1 Mevcut Dağıtımlar Yaygın olarak kullanılan dağıtımlar aşağıda yer almaktadırlar. Burada anlatılacak olan kurulum bilgileri, Linux Slackware dağıtımına sahip olduğunuz farzedilerek hazırlanmıştır. Slackware Belki de en yaygın olarak yer alan dağıtım Slackware dağıtımıdır. Bu döküman boyunca anlatılacak olan komutlar ve sistem özellikleri Slackware dağıtımına göre düzenlenmiştir. Diğer dağıtımlar için anlatılan işlemlerin karşılıkları için dağıtım hakkındaki açıklamalara başvurabilirsiniz. Slackware dağıtımlarının temin edilebileceği yerler, * Slackware dağıtıcısı Walnut Creek * Orjinal Slackware FTP arşivi Türkiye içerisinde Slackware Dağıtımı bulunduran bazı FTP arşivleri: * Orta Doğu Teknik Üniversitesi * Ege Üniversitesi * Akdeniz Üniversitesi * İstanbul Teknik Üniversitesi Red-Hat Genel dağıtım Red Hat Software 3201 Yorktown Rd, Suite 123 DeKalb Center Durham, NC 27713 Internet adresi : redhat@redhat.com RED-HAT Linux dağıtımı WWW sayfası Orjinal RED-HAT FTP arşivi Türkiye içerisinde Red Hat dağıtımı bulunduran FTP arşivleri Ege Üniversitesi ODTÜ Debian Genel dağıtım The Debian Linux Association Software in the Public Interest P.O. Box 70152Pt. Richmond CA 94807-0152 Debian Linux dağıtımı WWW sayfası Orjinal Debian FTP arşivi Türkiye içerisinde Debian dağıtımı bulunduran FTP arşivleri ODTÜ InfoMagic Genel dağıtım InfoMagic, Inc. PO Box 30370. Flagstaff, AZ 86003-0370 Tel: (800)-800-6613 (siparis)(520)-526-9852 (teknik destek) Fax: (520)-526-9573 Internet adresi : info@infomagic.com InfoMagic WWW sayfası Bu konuda daha ayrıntılı ve güncel bilgi için Distribution-HOWTO'dan yararlanabilirsiniz. 2.2 Ne Şekilde Bulabilirim ? Geleneksel olarak dağıtımların disketler ile yapıldığını söylemiştik. Ancak günümüzde 100'den fazla disketle dağıtım pek pratik olmamaktadır. Linux kurduğunuz yere bağlı olarak değişik alternatifleriniz olabilir. CD-ROM Çeşitli dağıtımlara ait CD-ROM'lar çeşitli dükkanlarda satılmaktadırlar. Linux aslında ücretsiz bir işletim sistemidir. Alınan ücret CD'nin basımı dağıtımı, ambalajını karşılaması için alınmaktadır. fiyatları kabaca 10$-30$ mertebesinde (bazen birkaç yüz doları da bulabiliyor) değişmektedir. Bazı dağıtımlarda telif kitapların bulunması bu dağıtımları daha pahalı yapabilmektedir. Eğer herhangi bir şekilde bir Internet erişiminiz yoksa ve bir akademik çevrede değilseniz en pratik Linux elde etme yöntemi CD-ROM'lardır. Türkiye içerisinde Linux dağıtımı bulunduran CD-ROM satıcıları, ADA Multimedia Center Tunus Cad. 70/2 Kavaklıdere Ankara Tel : (312) 467 37 28 (312) 467 33 32 İnternet Tüm Linux dağıtımları Internet üzerinde anonim FTP hizmeti ile sunulmaktadır. Ancak bireysel olarak dağıtımın tüm disketlerini bu yolla almak çok pratik olmayacaktır. Örnek olarak son slackware dağıtımı 110 Mbyte civarında yer kaplamaktadır. Internet aracıyla dağıtım elde etmek, yerel kullanıcılarına yeni dağıtımlar sunmak isteyen sistem sorumluları için ilginç bir çözüm olmaktadır. NFS Bir yerel bilgisayar ağına sahip kurumlarda paylaşılan bir disk alanı üzerinden Linux yüklemek mümkündür. Bu sayede CD-ROM veya Internet aracılığı ile elde edilen bir dağıtım kurumda ortak bir disk alanına yerleştirilir ve ağa bağlı makinalara yükleme yapılabilir. Birçok kurumda Linux yüklemek için, geçici olarak bir ethernet kartı takılır, bilgisayar ağ desteği veren bir şekilde açılır ve Linux disketleri bu şekilde ağ üzerinden yapılır. Sabit Disk Herhangi bir şekilde Linux dağıtımı disketleri bir sabit diske de kopyalanmış olabilir. Bu durumda mevcut sabit disk üzerindeki disketler kullanılarak da yükleme yapılabilir. Bu yöntem yine daha çok eğitim kurumlarında başka kaynaklardan elde edilmiş bir Linux dağıtımını kopyalamak için kullanılır. Bir kullanıcı makinesine Linux yüklerken tüm özelliklerini yüklemek istemeyebilir. Yüklediği yazılımların bazılarının gereksiz olduğunu düşünüyorsa ileride bazı uygulamaları kaldırabilir veya sonradan gerekli gördüğü yazılımları dağıtım disketlerinden rahatlıkla ekleyebilir. Linux sadece dağıtımlarda bulunan yazılımlarla sınırlı bir işletim sistemi değildir. Dağıtımlarda bulunan yazılımlara ek olarak çok çeşitli başka uygulamalar mevcuttur. (Örnek olarak Netscape hiç bir Linux dağıtımında bulunmamaktadır). Bu ek yazılımların birçoğu İnternet üzerinde FTP arşivlerinde bulunmaktadırlar. Kitabın sonundaki ek, Linux uygulama yazılımlarının nerede bulunduğu hakkında biraz bilgi veriyor. CD-ROM üzerindeki dağıtımlarda, dağıtımların yanısıra bir çok tanınmış FTP arşivinde yer alan yazılımlar ve çeşitli dökümanlarda yer alır. İnternet bağlantısı olan bir kurumda çalışmayan (veya bu tür bir kuruma erişimi bulunmayan) birisi için bir CD-ROM çok iyi bir çözümdür. İnternet bağlantısı bulunan (özellikle akademik) kurumlarda güncel dağıtımların İnternet üzerinden aktarılması ve buradaki kullanıcılara NFS ve sabit disk üzerinde aktarılması daha pratik bir uygulamadır. Aynı kurumlar kendi çalışma alanları ile ilgili buldukları ek yazılımları da FTP arşivlerinden toparlayabilir ve kullanıcılarına bu ek yazılımları sunabilirler. 2.3 Sabit Disk Üzerinde Linux İçin Yer Açmak Linux işletim sistemini yüklemek için sabit diskiniz üzerinde Linux için bir miktar yer ayırmak zorundasınız. Herhangi bir sabit disk bir işletim sisteminde kullanılabilmesi için ilk olarak bölümlere (partition) ayrılır. Daha sonra bu bölümler işletim sistemine uygun şekilde formatlanır. Linux işletim sistemi kendi disk formatını (ext2) kullanır. En yüksek verimi sabit disk üzerinde, kendi bölümünde, kendi disk formatı altında çalıştığı zaman verebilir. Eğer ayrı bir bölümlendirme yapılamıyorsa, tavsiye edilmese bile MS-DOS formatlı bir disk üzerinde de Linux kurulabilir (UMSDOS) ancak bu sistemin performansı diğerine göre oldukça düşük olacaktır. Bu dökümanın geriye kalan tüm kısımlarında bilgisayarınıza Linux yüklemek için sabit disk üzerinde Linux'a özgü bir bölüm ayrılacağı ve bu bölüme yükleneceği kabul edilecektir. MS-DOS formatlı bir disk hiyerarşisi altına Linux kurmak için UMSDOS-HOWTO dökümanından yararlanabilirsiniz. Eğer bilgisayarınızı bir süredir kullanıyorsanız, büyük bir ihtimalle sabit diskinizin tümünü kullandığınız işletim sistemi için ayrımış durumdasınızdır. MS-DOS kullanıyorsanız diskiniz bir (sadece C veya birden fazla (C: D: ..) bölüme ayrılmış durumda olabilir. MS-DOS altında bir disk üzerinde en fazla 4 temel bölüm olabilir (primary partition). Eğer daha fazla bölüme ihtiyaç varsa temel bölümlerden biri genişletilmiş bir bölüm olarak ayrılır (extended partition) ve bu bölüm üzerinde mantıksal bölümler ayrılır (logical partitions). Bilgisayarınızda birden fazla bölüm varsa bir bölümü boşaltıp bu bölümü Linux için ayırabilirsiniz. Eğer tek bölümünüz varsa, veya mevcut bölümlerinizden birini tümüyle harcamak istemiyorsanız diskinizi yeniden bölümlemeniz gerekecektir. Klasik olarak bu durumda bölmek istediğiniz bölümdeki yazılımların yedeğini almanız, daha sonra MS-DOS altında fdisk yazılımı yardımı ile sözkonusu bölümü silmeniz, yeni boyutu ile yeniden yaratmanız, bu bölümü format komutu ile formatlamanız ve yedeğini aldığınız yazılımları yeniden yerleştirmeniz gerekecektir (Çok iş ) Bazı yazılımlar mevcut bölümünüzü iki parçaya ayırabilirler. Örnek olarak fips bu amaçla kullanılan bir yazılımdır. (Diskiniz üzerinde işlem yapan her yazılım az da olsa disk üzerindeki bilgilere zarar verme riski taşır. Bu tür yazılımlar ile çalışmadan önce önemli olduğunu düşündüğünüz bilgilerin yedeğini almaya özen gösterin). fips, defrag programı kullanıldıktan sonra bölümünüzü sizin belirleyeceğiniz boyutlarda iki bölüme ayırabilir. Eğer bilgisayaranızı yeni alıyorsanız veya yeni bir disk alıyorsanız, bu diskin tamamını veya bir bölümünü Linux için kullanabilirsiniz. Bu amaçla diskinizde sadece Linux kullanmak istemediğiniz bölümleri ayırmanız (ve gerisini boş bırakmanız) yeterlidir. Linux bölümlerinin Linux altından formatlanması gerekecektir. Linux sabit disk üzerinde bir bölümden fazlasını kullanabilir. Özel olarak normal dosyaların yazılmadığı, hafıza gereken işler sırasında geçici bir alan olması amacıyla Linux bir takas alanına (swap space) ihtiyaç duyar. Bu takas alanı için en verimlisi sadece takas işlemi için ayrılmış küçük bir disk bölümü yaratmaktır. Yoğun olarak Linux kullanan yerler için standart olarak dağıtımdan gelen işletim sistemini ayrı bir bölüme yüklemeleri kullanıcı alanları (/home) ve sonradan yüklenen yazılımlar (/usr/local) için ayrı bir alan ayırmaları tavsiye edilebilir. Bu sayede, işletim sistemi güncellemek son derece kolaylaşır, yeni işletim sistemi yüklerken sadece işletim sisteminin bulunduğu bölüm üzerinde işlem yapılır ve bu sayede kullanıcı alanlarının veya sonradan (dağıtım dışı) yüklenen yazılımların zarar görmeleri engellenebilir. Her bir bölüm için ne kadar yer ayrılacağı hakkında çok şey yazılmıştır. Ne var ki yazılanların birçoğu sabit disklerin nadiren 200 Mbyte sınırını geçtiği günlerden kalmaktadır. Linux'un kaplayacağı alan, hangi paketleri kullanacağınıza çok bağlıdır. Kabaca her disketin 2-3 Mbyte arasında yer kaplayacağını düşünerek, yüklemek istediğiniz disketleri hesaplayarak kaba bir tablo çıkarabilirsiniz. Tecrübeli bir Linux kullanıcısı hangi yazılımları kullanıp hangilerini kullanmadığını daha iyi belirleyebilecek durumda olacaktır. Dolayısı ile yeni bir kullanıcı ortalama olarak 200 - 300 Mbyte kadar bir yer ayırmak isteyecektir. Bu, günümüzün disk kapasiteleri düşünülünce o kadar büyük bir alan değildir. Takas alanı konusunda da çok şey yazılmıştır. Birçok kaynak takas bölümü için ayrılması gereken alanının gerçek hafızanın 2 katının biraz fazlası olarak kabul etmektedir. Pratikte 10-60 Mbyte arasında bir alan fazlasıyla yeterli kalmaktadır. Ancak takas bölmeleri 128 megabaytdan daha büyük olamaz. Eğer 128 megabaytdan daha büyük takas alanı gerekiyorsa birden fazla takas bölmesi yaratmalısınız. Toplam 16 tane takas bölmeniz olabilir. Takas alanı kullanırken, bir seferde daha fazla uygulama çalışmanızı sağlayacak şekilde Linux kullanılmayan sayfaları hafızadan diske taşır. Ancak, takas işlemi genelde yavaş olduğundan gerçek fiziksel hafızanın yerini dolduramaz. Ama çok fazla hafıza isteyen uygulamalar (X Window System gibi) eğer yeteri kadar fiziksel hafızanız yoksa takas alanına bel bağlar. Tercih olarak, 1.2 Gbyte'lık bir disk üzerinde, Linux nedir denemek isteyen bir kişi için * Bölüm 1: DOS 1000 Mbyte * Bölüm 2: Linux 180-200 Mbyte * Bölüm 3: Linux 'swap' bölümü 10-20 Mbyte İşinde arada sırada Linux kullanan birisi için * Bölüm 1: DOS 400 Mbyte * Bölüm 2: Linux 400 Mbyte * Bölüm 3: Linux takas bölümü 32 Mbyte * Bölüm 4: DOS (DOS altında D: olarak gözükecek) 400 Mbyte İnternet üzerinde sadece Linux kullanılan bir bilgisayar için * Bölüm 1: Linux 100 Mbyte * Bölüm 2: Linux takas bölümü 60 Mbyte * Bölüm 3: Linux /usr 400 Mbyte * Bölüm 4: Linux /home 600 Mbyte 2.4 Bilgisayarin Linux ile Açılması Bilgisayarın sabit diski üzerinde yer ayırdıktan, bir Linux dağıtımı bulduktan sonra artık Linux yüklemek için yapılması gereken, yükleme yapmanıza yardımcı olmaya yetecek şekilde bilgisayarınızı Linux altında çalıştırmaktır. Bu amaçla boot ve root disketi adı verilen iki disket kullanılması yeterlidir.Bu disketlerden boot disketi bilgisayarınız üzerindeki donanıma uygun bir Linux çekirdeği (kernel) içerir ve bilgisayarın Linux ile açılmasını sağlar, root disketi adı verilen diğeri ise makinanız Linux olarak açıldığı zaman çalıştıracağı yazılımları içeren ve Linux' un çalışması için gereken sistem programlarını içerir. Bu iki disketi, MS-DOS altındaki sistem disketine benzetmek mümkündür. Boot ve root disketleri, Linux dağıtımı ile birlikte gelirler. Eğer bir CD-ROM dağıtımı ullanıyorsanız, büyük ihtimal disketler CD-ROM ile beraber geleceklerdir. Eğer dağıtımı İnternet'ten alıyorsanız bu disketler bir disket görüntüsü olarak bulunacaklardır. Yapmanız gereken bu disket görüntülerini normal disketlere bu amaç için yazılmış bir yazılımla aktarmak ve açılış disketlerini oluşturmaktır. Bunun için RAWRITE.EXE programını kullanabilirsiniz. Root disketi için genelde bir veya iki seçenek bulunmaktadır. Genelde kullanılan disket color.gz adını alır. Boot disketi için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Zira boot disketi Linux çekirdeğini içermektedir. Her işletim sistemi, o işletim sistemi altında çalışacak olan bilgisayar üzerindeki donanıma erişebilmek için bazı destekler içerir. Ne var ki her donanım kendisine göre bir takım farklılıklar gösterir. Linux bilgisayarınız üzerinde bulunan birçok donanım için destek verebilir, ne var ki tüm donanım desteğini tek bir çekirdekte toplamak çekirdeğin gereksiz yere büyümesine ve hantallaşmasına neden olacaktı (Bilgisayarınızda ses kartı donanımı yoksa çekirdeğin ses kartı desteğine ihtiyacınız olmayacaktır, yapılan sadece gereken destekleri ekleyerek çekirdeğin verimini artırmak demektir). Linux çekirdeği gerektiğinde destek verdiği donanımları destekleyecek şekilde güncellenebilir. Ancak Linux yükleyebilmek için, seçeceğiniz yükleme yöntemine göre bazı donanımlara destek vermesi gereklidir. Örnek vermek gerekirse, NFS üzerinden Linux yüklemek için çekirdek içerisinde mutlaka ağ (network) desteğinin olması gerekmektedir ama ses kartı desteğinin olmasına gerek yoktur. Linux yükledikten sonra derleyeceğiniz bir çekirdeğe ses kartı desteği vermesini sağlayabilirsiniz. Bir işletim sisteminin sabit diske yüklenme aşamasında kullanıcıya sağlayacağı en büyük kolaylık, deneyimli kullanıcılar için tüm paketleri kurmadan önce sormak, Linux'u bilmeyen ve sabit diskine Linux kurmak isteyen yeni kullanıcılar için ise kurulum aşamasını mümkün olan en az soru ile bitirip daha önceden belirlenmiş birtakım paketleri otomatik olarak yüklemektir. Çok farklı donanımların olması Linux yükleyebilmek için bir dizi boot disketinin oluşmasına neden olmuştur. Güncel bir Linux dağıtımında hangi boot disketlerinin hangi donanımlara destek verebildiğini görmek için ilgili dağıtımla gelen README dosyalarına bakmak gerekecektir. Şu anki Slackware dağıtımı ile gelen boot disketlerinden bazıları * bare.i IDE sabit disklere, sabit disk veya IDE/ATAPI CD-ROM'lardan yükleme yapmak için * net.i IDE sabit disklere, NFS üzerinden yükleme yapmak için * scsinet.s SCSI sabit disklere, NFS üzerinden yükleme yapmak için. Buna ek olarak değişik SCSI denetçileri için 25 kadar değişik boot disketi bulunmaktadır. * xt.i Bu açılış disketinde sadece IDE ve XT sabit disk sürücüleri vardır. Boot disketleri hakkında geniş bilgi için Bootdisk-HOWTO dökümanından yararlanabilirsiniz. Boot ve root disketlerinizi de elde ettikten sonra artık bilgisayar ilk defa Linux altında çalışmak için hazırdır. Boot disketini takarak sistemi açın (PC'nin açılma sırasının A:,C: olmasına dikkat edin). Disket açılır açılmaz yaklaşık bir sayfalık bir mesaj verecek ve kullanıcıdan ek bir parametre isteyip istemediğini soracaktır. Bu noktada çalışacak olan çekirdeğe birçok ek parametre verilebilir. Eğer herşey yolunda giderse bu noktada özel bir parametre belirtmeye gerek kalmayacaktır. Boot disketi parametreleri hakkında BootPrompt-HOWTO içerisinde detaylı bilgi bulabilirsiniz. Bu aşamayı geçtikten sonra çekirdek yüklenmeye başlayacak ve bir dizi mesaj geçecektir. Bu mesajlar çekirdeğinizin bilgisayar üzerindeki donanımları tanıması ve çeşitli hizmetleri çalıştırması ile ilgili mesajlardır. Çekirdeğin donanımınızı ne şekilde tanıdığı bu mesajlardan anlaşılır. Yükleme yapabilmek için çekirdeğin sabit diskinizi ve ağ bağlantısı kullanacaksanız ethernet kartınızı doğru olarak tanımış olması gerekecektir. Daha sonra kullanıcıdan root disketini yüklemesi için bir mesaj çıkacaktır. Bu aşamada boot disketi yerine root disketi takılmalıdır. Kısa bir yüklemeden sonra bir mesaj çıkacak ve ardından login: mesajı ile karşılaşılacaktır. Tebrikler ! Artık Linux altında çalışmaya başlayabilirsiniz. Bilgisayar şu anda sizden bir kullanıcı ismi beklemektedir. 'root' yazarak sisteme girin. Ön Hazırlıklar Slackware dağıtımında yükleme işi için setup isimli bir yazılım bulunmaktadır. Yüklemenin her aşaması bu yazılım tarafından yürütülebilir. Ancak ilk olarak Linux için disk alanlarının tanımlanması gerekmektedir. Bu amaçla |
||
|
||
fdisk programı kullanılır. Linux altında bir bilgisayar bağlı her türlü cihaza bir dosya gibi erişmek mümkündür. Her cihaza karşılık gelen bir sistem dosyası mevcuttur. Cihazlarla ilgili dosyalar /dev dizini altında yer alırlar. Burada IDE sabit diskler "hd" SCSI sabit diskler "sd" olarak isimlendirilirler. Aynı anda bir bilgisayarda birden fazla disk bağlanmış olabilir. Diskler sırayla a b c d olarak isimlendirilirler. Her disk üzerinde birden fazla bölüm yer alabilir. bu bölümler ise 1 2 3 4 olarak numaralandırılırlar. Örnek olarak * /dev/hda, bir numaralı IDE (Primary Master) diski * /dev/hda1, bir numaralı IDE diskin ilk bölümü ( DOS altında C * /dev/hda2, bir numaralı IDE diskin ikinci bölümünü * /dev/hdb, iki numaralı IDE (Primary Slave) diski * /dev/hdc, üç numaralı IDE (Secondary Master) diski * /dev/hdd, dört numaralı IDE (Secondary Slave) diski * /dev/sdb3, ikinci SCSI sabit diskin üçüncü bölümünü göstermektedir. Birden fazla sabit diskiniz varsa hangi sabit disk'le ilgileneceğinizi belirtmeniz gerekir. Eğer iki sabit diskiniz varsa fdisk'i kullanırken dikkat edin, her an yanlış bir diski formatlama şansınız var. # fdisk /dev/hda Bu noktadan sonra artık fdisk ile istediğiniz bölümleri tanımlamanız mümkündür. fdisk komutu harddisk bölümlerinin düzenlenmesi için kullanılan bir yazılımdır. Komut satırından genelde tek harflik komutlarla kullanılır. Eğer komut satırında bir parametre verilmezse fdisk ilk bulduğu disk üzerinde işlem yapacaktır. Birden fazla disk mevcutsa komut satırında istenilen diskin belirtilmesi gerekecektir. Aşağıdaki örnekte fdisk herhangi bir parametre ile çağrılmamış ve sistemde bulunan öncelikli disk olarak bir numaralı SCSI disk (/dev/sda) seçilmiştir. fdisk, komutunun yanında bazı parameteler alır: * /fdisk -v : Fdisk programının sürümü ekrana gelir. * fdisk -l : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, /dev/sdb, /dev/sdc, /dev/sdd, /dev/sde, /dev/sdf, /dev/sdg ve /dev/sdh disklerinin (varsa) bölümlendirme tablosunu ekrana yazar ve çıkar. * fdisk -s : Eğer bir DOS bölümü değilse (bölüm numarası 10'dan büyük) , sözkonusu disk bölümünün büyüklüğü bayt cinsinden ekrana yazılır. Aşağıda, fdisk yazılımının kullanımı hakkında örnek bir fdisk çalışması yeralıyor. Örnek FDISK Çalışması Bu örnek içerisinde 1 Gbyte'lık SCSI sabit disk'e sahip bir makine üzerinde LINUX için gerekli kısımların ayrılması adım adım incelenmiştir. Sözkonusu sabit disk üzerinde kullanıcı önceden 400 Mbyte'lık bir kullanıcı alanı tanımlamış ve geri kalan alanı LINUX için ayırmıştı. Düşünülen dağılım: * 400 Mbyte DOS * 250 Mbyte LINUX işletim sistemi * 60 Mbyte Takas alanı ve geri kalan alan LINUX altında kullanıcı alanı. fdisk programı çalışır çalışmaz ilk iş olarak mevcut bölümler hakkında bilgi almak için p komutunu ( Print Partition Info) kullanıyoruz. Command (m for help): pDisk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylindersUnits = cylinders of 2074 * 512 bytes Device Boot Begin Start End Blocks Id System/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M Bu tablo bize sadece tek bölüm ayrıldığını, ayrılan alanın DOS formatında olduğunu, boot edecek bölüm olduğunu belirtiyor. Bölümün adı /dev/sda1, yani ilk SCSI sabit disk üzerinde tanımlanan ilk bölüm. İlk iş olarak LINUX işletim sistemi için yeni bir bölüm yaratmalıyız. Command (m for help): nCommand action e extended p primary partition (1-4)pPartition number (1-4): 2First cylinder (396-1017): 396Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([396]-1017): +250M n komutu ile kendimize yeni bir bölüm yarattık. İlk seçenek temel bir disk bölümümü yoksa gelişmiş bir disk bölümü üzerinde mi işlem yapacağımızı sordu. Temel bir bölüm için p komutunu girdik. Daha sonra hangi bölümü yaratacağımızı sordu. Halen mevcut 1 bölüm var, bu bölüm ikinci bölüm olacak bu yüzden 2 yazdık. Bölümün başlangıç adresini giriyoruz. Bu değer otomatik olarak bir önceki bölümün bitiş değerinden hesaplanmaktadır. Sadece onaylıyoruz. Daha sonra istediğimiz boyutu belirtiyoruz. +250M tanımı 250 Mbyte'lık bir kısım istediğimizi belirtiyor. Yarattığımız bu bölümü p komutu ile inceliyoruz Command (m for help): pDisk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylindersUnits = cylinders of 2074 * 512 bytes Device Boot Begin Start End Blocks Id System/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native fdisk yaratılan her bölümü otomatik olarak (LINUX native) olarak yaratmaktadır. Şimdi takas alanı için 60 Mbyte'lık 3. temel bölümü tanımlayalım: Command (m for help): nCommand action e extended p primary partition (1-4)pPartition number (1-4): 3First cylinder (643-1017): 643Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([643]-1017): +60MCommand (m for help): pDisk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylindersUnits = cylinders of 2074 * 512 bytes Device Boot Begin Start End Blocks Id System/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native/dev/sda3 643 643 702 62220 83 Linux native Dikkat edilecek olursa bu bölüm de LINUX native olarak tanımlandı. LINUX tarafından takas bölümü olarak kullanılacak olan bölümler farklı bir yapıya sahiptirler ve ayrıca tanımlanmaları gerekmektedir. Bu amaçla t komutu ile herhangi bir bölümün tipini değiştirmek mümkündür. (Tip değiştirmekle o bölümün yapısı (formatı) değişmiş olmuyor, format sonradan yapılan bir işlemdir) Command (m for help): tPartition number (1-4): 3Hex code (type L to list codes): 82Changed system type of partition 3 to 82 (Linux swap)Command (m for help): pDisk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylindersUnits = cylinders of 2074 * 512 bytes Device Boot Begin Start End Blocks Id System/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native/dev/sda3 643 643 702 62220 82 Linux swap Yukarıda yapılan işlemle 3 numaralı bölümün tipini Linux swap olarak değiştirmiş olduk. Şu anda üç farklı türden alanımız mevcut. Son bölümü de yine n komutu ile ekleriz. |
||
|
||
Command (m for help): nCommand action e extended p primary partition (1-4)pPartition number (1-4): 4First cylinder (703-1017): 703Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK ([703]-1017): 1017Command (m for help): pDisk /dev/sda: 34 heads, 61 sectors, 1017 cylindersUnits = cylinders of 2074 * 512 bytes Device Boot Begin Start End Blocks Id System/dev/sda1 * 1 1 395 409584+ 6 DOS 16-bit >=32M/dev/sda2 396 396 642 256139 83 Linux native/dev/sda3 643 643 702 62220 82 Linux swap/dev/sda4 703 703 1017 326655 83 Linux native Bu örnekte boyut Mbyte cinsinden verilmedi. Zaten amaç kalan alanı tümüyle kullanıcı alanı olarak ayırmaktı. Bu nedenle son silindirin numarasının girilmesi yeterli oldu. Artık yapılması gereken bu bilginin diske yazılmasıdır. Şu ana kadar yapılan hiç bir değişiklik sistem üzerinde herhangi bir etki yapmamıştır. Ancak bölümleme bilgisi diske yazıldıktan sonra geri dönüş yoktur. Lütfen yaptığınız değişiklikleri bir kez daha gözden geçirin! Command (m for help): wThe partition table has been altered!Calling ioctl() to re-read partition table.(Reboot to ensure the partition table has been updated.)Syncing disks.Reboot your system to ensure the partition table is updated. Sabit diski bölümleme esnasında karşılaşılan bazı sorunlar vardır. Bunların en önemlisi Linux'un nasıl çalıştırılacağı ile ilgilidir. Linux açmak için belli başlı üç yöntem vardır: * LILO ile bir boot menüsünden * DOS altından LOADLIN isimli bir yazılımla * Yüklemek için yapıldığı gibi bir boot diskiyle Son iki yöntem herhangi bir sınırlama getirmezken ilk yöntemin bir sınırlaması vardır. LILO isimli yazılım ile kullanıldığı zaman bilgisayar açıldığı zaman minik bir yazılım çalıştırır ve gerektiğinde Linux çekirdeğini yükler. Ancak çekirdek yüklenmesine kadar geçen süre içerisinde sistemin BIOS komutları çalışır. Bu komutların önemli bir sınırlaması bir disk üzerindeki bir yazılımı belirleyen üç parametreden (silindir sayısı, kafa numarası, sektör numarası) silindir sayısının en fazla 1024 ile sınırlı olmasıdır. Bu bakımdan LILO kullanılacaksa Linux çekirdeğinin yer alacağı bölüm bu 1024 numaralı silindir sınırının altında kalmalıdır. Bu sınırlama tamamıyla DOS'un kullandığı BIOS'un bir sınırlamasıdır. Yeni BIOS'lar bu sınırlamadan kurtulmak için LBA adı verilen bir yöntem kullanırlar. Bu yöntemin temelinde BIOS'ta kafa sayısı için gereksiz yere ayrılan kısımların silindir sayısını belirtmek için kullanılmasıdır. (BIOS, bir sabit disk için 64'e kadar kafa kabul edebilmektedir. Pratik olarak 15 kafadan fazla sabit diskin üretilmesi çok zor olduğu için yapılan kafa sayısını iki veya dört ile çarparak, silindir sayısını iki veya dörde bölmektir.) Böylelikle 1654 silindirli 16 kafalı bir sabit disk, LBA olarak 827 silindirli ve 32 kafalı olarak tanımlanabilmektedir. İkinci durumda bu disk üzerinde tanımlanabilecek her bölümün yukarıda belirtilen sınırlama içerisinde kalacağına dikkat ediniz. Setup Programı Disk üzerindeki tanımlamaları da bitirdikten sonra artık setup yazılımı çalıştırılabilir. Setup Linux yüklemek için gereken temel birçok işlemi yapabilir. Ok tuşları yardımı ile menüler arasında gezerek işlemleri tamamlayabilirsiniz. Burada yukarıdan aşağıya doğru bir sıra izleyebilirsiniz. Şu anki güncel Slackware dağıtımının setup komutu çalıştırılınca ekrana gelen menüleri aşağıdadır. Welcome to Slackware Linux Setup. Hint: If you have trouble using the arrow keys on your keyboard, you can use ''+'', ''-'', and TAB instead. Which option would you like? HELP Read the Slackware Setup HELP file KEYMAP Remap your keyboard MAKE TAGS Tagfile customization program TARGET Select target directory [now: /] SOURCE Select source media DISK SETS Decide which disk sets you wish to install INSTALL Install selected disk sets CONFIGURE Reconfigure your Linux system PKGTOOL Install or remove packages with Pkgtool EXIT Exit Slackware Linux Setup < OK > * HELP Menüsü : Setup programı hakkında bazı ipuçları verecektir. * KEYMAP Menüsü : Bu menü ile Amerikan klavye dışında bir klavye tanımlamak mümkün olacaktır. Henüz türkçe q veya f klavye desteği bulunmamaktadır. * MAKE TAGS Menüsü : Bu menü yardımı ile dağıtım disketlerinde özel uzantılı dosyalar hazırlayarak hangi paketlerin yükleneceğini otomatik olarak belirlemek mümkündür. Bu sayede eğer benzer makinalar yüklenecekse yüklenecek paketler bir kere belirlenir ve bir daha menülerden ekstradan paketlerin seçilmesine gerek kalmaz. * ADDSWAP Menüsü : fdisk ile ayırdığınız takas bölümünü uygun şekilde formatlar ve bu bölümü kullanıma açar. Setup yazılımı hangi disk bölümünün takas bölümü olarak ayrıldığını otomatik olarak bulacaktır. Daha sonra sözkonusu alanları formatlayacak ve bu takas alanını sistem belleğine ekleyecektir. (Her adımda bir onay isteyecektir) * TARGET Menüsü : Linux'un hangi bölüme yükleneceğini belirler. Bu menüye girildiği zaman Linux'un disk formatına (ext2) sahip (sabit disk bölümü numarası 83 olan) tüm disk bölümleri gösterilecek ve içerlerinden hangisine Linux kurulması istenileceği sorulacaktır. Bu aşamadan sonra o disk bölümü kullanıcı isterse formatlanacaktır. Burada iki format seçeneği vardır. Bu seçeneklerin ikincisinde disk önce hatalar için taranacak daha sonra formatlanacaktır. Eğer Linux disk formatında başka bölümler varsa bu bölümlerin kullanılmasının istenip istenmediği sorulacaktır. Bu sayede disk hiyerarşisinin herhangi bir kısmını bu ek disk bölümleri üzerine kurmak mümkündür. Son olarak Linux tarafından desteklenen başka disk bölümleri varsa (Örneğin DOS) bu bölümlere Linux altından erişim yapılmasının istenip istenmediği sorulacak ve bu bölümler için hiyerarşi içerisinde bir dizin atanması istenecektir. * SOURCE Menüsü : Bu menü Linux dağıtımının nerede aranması gerektiğini belirler. Buradaki seçenekler SOURCE MEDIA SELECTION Where do you plan to install Slackware Linux from? 1 Install from a hard drive partition 2 Install from floppy disks 3 Install via NFS 4 Install from a pre-mounted directory 5 Install from CD-ROM o 1 Numaralı seçenek, Linux dağıtımını bir sabit disk bölümünde aramak için kullanılacaktır. Bu seçenekle örnek olarak DOS kısmında bulunan dağıtım disketlerinden yükleme yapılabilir. o 2 Numaralı seçenek, disketlerden yükleme yapmaktır. Çalışır bir sistemi birkaç disketle oluşturmak mümkündür. Ancak günümüzde pek tercih edilen bir yöntem değildir. o 3 Numaralı seçenek, NFS üzerinden yükleme yapmak için kullanılmaktadır. Burada bilgisayarın bir yerel bilgisayar ağına bağlı olması, Bu bilgisayar ağı üzerindeki bir sunucu üzerinde erişim izni bulunan bir dizin altında dağıtım disketlerinin bulunması gerekmektedir. Bu seçenekle yükleme yapmak için boot disketi içerisinde yer alan diskette ağ desteğinin bulunması gerekmektedir. Bu seçeneğin ardından bilgisayarın (geçici) IP numarası varsa ağ üzerindeki yönlendirici'nin (router-gateway) IP numarası, ağ maskesi (subnet mask), NFS sunucusu IP numarası ve sunucu üstünde dağıtım disketlerinin bulunduğu hiyerarşi gibi ağ ile ilgili parametreler sorulacaktır. Bu soruların cevabını sistem yetkilisinden öğrenmeniz ve onun onayını almanız gerekecektir. o 4 Numaralı seçenek, aslında 1 numaralı seçeneğe çok benzemektedir. Aradaki fark bu durumda sistem hiyerarşisine bağlanmış (mounted) bir dizin içerisinde dağıtım disketlerinin bulunmasıdır. o 5 Numaralı seçenek ise CD-ROM'dan yükleme yapmak içindir. * DISKSETS Menüsü Artık nereye ve nereden yükleyeceğiniz belirlenmiştir. Sıra yüklemek istediğiniz disket serilerini seçmeye gelmiştir. Disk serileri: CUS Also prompt for CUSTOM disk sets A Base Linux system AP Various Applications that do not need X D Program Development (C, C++, Lisp, Perl, etc.) E GNU Emacs F FAQ lists, HOWTO documentation K Linux kernel source N Networking (TCP/IP, UUCP, Mail, News) T TeX typesetting software TCL Tcl/Tk script languages X XFree86 X Window System XAP X Applications XD X Server development kit XV XView (OpenLook Window Manager, apps) Y Games (that do not require X) 1. A Serisi (8 disket) : Temel işletim sistemi bu disketlerde yer alır. Temel disk hiyerarşisi yaratılır, sistemin çalışması için hayati olan yazılımlar, terminal yazılımları, kabuklar (shell), disk düzenleme yazılımları, kütüphaneler, Linux çalıştırmak için LILO ve LOADLIN bu disketlerdedir. 2. AP Serisi (5 disket) : X Window ortamı gerektirmeyen uygulama yazılımlar. Metin editörleri, ghostscript, man sayfaları, midnight commander (Norton commander benzeri bir yazılım) bu disketlerde yer alır. 3. D Serisi (13 disket) : Tüm programlama dilleri ve destek yazılımları bu disketlerde yer alır. Eğer kendinize yeni bir Linux çekirdeği derlemeyi düşünüyorsanız bu seriye ihtiyacınız var. 4. E Serisi (8 disket) : EMACS editörü. 5. F Serisi (2 disket) : Linux hakkında birçok döküman ve açıklama bu disketlerde yer almaktadır. Yeni başlayan birisinin bu disketleri mutlaka yüklemesi gerekir. Söz konusu dökümanlar sıkıştırılmış halde /usr/doc/usr/doc/faq /usr/doc/faq/HOWTO dizinlerine yüklenecektir. Birçok kullanıcı cevap aradığı soruların birçoğunun zaten makinelerinde yazılı olduğunu sonradan öğrenince çok şaşırmaktadır. Dökümanlar sıkıştırılmış olduklarından zlessgibi sıkıştırılmış dosyaları destekleyen bir yazılımla okunmaları gerekir. 6. K Serisi (6 disket) : Çekirdeğin kaynak kodu burada bulunur. Eğer kendi donanımınıza uygun bir çekirdek derlemek istiyorsanız bu seriye muhakkak ihtiyaç duyacaksınız. FTP arşivlerinden kaynak kodu olarak bulacağınız bazı yazılımlar da bu hiyerarşi altında yer alan bazı dosyalara ihtiyaç duyacaklardır. 7. N Serisi (6 disket) : Ağ desteği bu disketler ile sağlanmaktadır. E-posta okuma yazılımları, lynx, www sunucusu, haber grubu okuma yazılımları bu disketlerin içerisinde yer alan yazılımlardır. 8. T Serisi (9 disket) : TeX. TeX yüklerken üç temel seçenekle karşılaşacaksınız. İlk seri seçenek hangi TeX yardımcı paketlerini isteyeceğinizi sorar, ikinci seçenekler hangi dil için makro tanımları istediğinizi sorar, son seçenek ise yazı tipleri hakkında tercihlerinizi sorar. (Burada gerçekten çok fazla seçenek var) 9. TCL Serisi (2 disket) : X Window altında kullanımı basit bir programlama dili ve bu dili ile yazılmış bazı uygulama yazılımları (tkdesk) 10. X Serisi (16 disket) : X Window desteği. Bu disketlerin büyük kısmı değişik grafik kartları için X window sunucuları ve yazı karakterlerinden oluşmaktadır. Linux yüklediğiniz bilgisayar üzerindeki grafik kartını bilmeniz ve buna uygun bir sunucu seçmeniz gerekmektedir. 11. XAP Serisi (4 disket) : X window altında çeşitli uygulamalar: satranç, gnuplot, xv, xfileman, windows95 benzeri X Window arayüzü bu seriler içerisinde yer almaktadır. 12. XD Serisi (3 disket) : Xserver geliştirmek için kütüphaneler ve uygulama yazılımları 13. XV Serisi (3 disket) : OpenLook desteği veren yazılımlar. Bu sayede X Window altında Sun bilgisayarlarda yer alan OpenWindows benzeri bir ortam kullanılabilir. 14. Y Serisi (1 disket) : Minik birkaç oyun. (özellikle bog) Seçtiğiniz disk serileri ilgi alanınızı genel olarak belirler. Her seri içerisinde birçok yazılım pakedi yer almaktadır. Bu paketlerden istediklerinizi yükleyebilirsiniz. * INSTALL Menüsü Seçtiğiniz disk serilerini belirlediğiniz kaynaktan, belirtilen hedef disk bölümüne aktarır. Disk serileri içerisinde yer alan paketleri ne şekilde yüklemek istediğiniz konusunda birtakım seçenekleriniz olacaktır. Bunlar: NORMAL Use the default tagfiles for verbose prompting MENU Choose package subsystems from interactive menus CUSTOM Use custom tagfiles in the package directories PATH Use tagfiles in the subdirectories of a custom path EXPERT Choose individual packages from interactive menus NONE Use no tagfiles - install everything NORMAL : Sistem her disk serisi içerisindeki paketleri 'gerekli (required)', 'olsa iyi olur (recommended)' ve 'seçime bağlı (optional)' olarak sınıflar. Bu seçenek ile gerekli paketler yüklenir, diğer paketler için kısa bir açıklama yazılır ve kullanıcının fikri sorulur. İlk yüklemeler için tavsiye edilen bir seçenektir. Ancak özellikle T serisi insanın sabrını taşıracak derecede çok ufak tefek paket yüklemekte ve her paketi sormaktadır (mesela klingon fontlarını yüklemek isteyip istemediğinizi soruyor, bilmeyenler için klingonlar uzay yolu dizisindeki kötü uzaylı yaratıklardır ) MENU ve EXPERT : Bu seçeneklerde her disk serisi yüklenmeye başlanırken o seride yer alan tüm paketler bir menü içerisinde görülür. Kullanıcı istediği paketleri işaretler ve bunların yüklenmesini sağlar. CUSTOM ve PATH : Daha önce belirtilen TAGFILE dosyaları yardımıyla yükleme yapmak için kullanılır. Bu durumda belirli bir uzantıya sahip dosyalar içerisinde (TAGFILE) yüklenmesi gereken yazılımlar belirtilir. Bu seçenek ile TAGFILE' ların uzantısı belirtilir ve o uzantılı dosyalarda bulunan paketler yüklenir. NONE : Tembellerin seçeneği. Her şeyi kuracaktır. Sadece belirli paketler için anlamlıdır. Zira birçok paket içerisinde içinden seçilmesi gereken seçenekler mevcuttur. (Mesela Xserver 10 seçenek arasından seçilecektir) Bu noktadan sonra artık yükleme başlayacaktır. Konfigürasyon Yükleme bittikten sonra yapılacak iş artık sisteminiz için tanıtımlarınızı yapmaktır. Bu işlemin ilk aşaması sistemi açacak bir çekirdek belirlemektir. Bu konuda üç seçeneğiniz var: bootdisk Use the kernel from the installation bootdisk cdrom Use a kernel from the Slackware CD floppy Install a zimage or bzimage file from a DOS floppy Bootdisk : Bu seçenekte yüklemede kullandığınız çekirdek boot disketinden kopyalanacaktır. Sisteminizi yükleyebildiğinize göre bu çekirdek ile çalışabilirsiniz. Eğer bir değişiklik yapmamışsanız bu anda sürücü içerisinde boot disketi değil root disketi bulunuyor olmalı, değiştirmeyi unutmayın! CD-ROM : Slackware CD-ROM'unda bulunan önceden derlenmiş çekirdeklerden herhangi birini seçebilirsiniz. Floppy : herhangi bir DOS disketinde yer alan çekirdeği yüklemenizi sağlar. Daha sonra sisteminiz için bir boot disketi yaratmak isteyip istemediğiniz sorulacaktır. Ne olursa olsun, elinizin altında her zaman bir boot ve root disketi bulundurmak zorundasınız. Herhangi bir sorun olduğunda sisteminizi açmak için bir boot disketi bulmanız gerekecektir. Bunun için yükleme sırasında kullandığınız boot ve root disketlerini de kullanabilirsiniz. Ardından setup size modem, mouse, CD-ROM, bulunduğunuz zaman dilimini soracak ve liloconfig yazılımı çalışacaktır. LILO, Linux Loader (Linux yükleyicisi) kelimelerinden meydana gelir. LILO Linux yüklemek için kullanılan çok pratik ve etkili bir yazılımdır. Bilgisayar açılır açılmaz, boot eden ilk sabit diskin üzerinde (boot partition) kendini yazar, bilgisayar açılır açılmaz, birden fazla işletim sistemi için seçenek sunabilir. Konfigürasyon sırasında LILO kendisinin nereye yazılacağını sorar, bu seçenekler arasında |
||
|
||
| Dosya ve Dizin İşlemleri Tıpkı MS-DOS'ta olduğu gibi Linux dosya yapısının da hiyerarşik bir yapıya sahip olduğunu söylemiştik. Temel dosya bilgisi önceki konularda anlatıldığından burada sadece dosya ve dizinlerle ilgili özelliklere değinilecektir. 4.1 Erişim Hakları Erişim hakları, Linux dosya sistemi güvenliğinin belkemiğini oluşturur. Her dosyaya ayrı verilebilen erişim izinleri sayesinde çok daha rahat bir sistem yönetimi gerçekleştirilebilir. Bu, konuya sadece sistem görevlisi tarafından yaklaşıldığı zaman çıkartılabilecek bir sonuçtur. Kullanıcı bazında erişim hakları bazen daha da anlamlı olabilir. Yanlış kullanıldığında hoş olmayan süprizlere yol açabilir. Linux altında üç çeşit erişim hakkı vardır : * Okuma izni : Dosyanın okuma izni varsa içeriği görülebilir, dizinin okuma izni varsa içerdiği dosyaların listesi alınabilir. * Yazma izni : Dosyanın yazma izni varsa dosyayı değiştirebilir veya silebilirsiniz. Dizine yazma izni verildiğinde dizin altındaki dosyalar yazılabilir veya silinebilir. * Çalıştırma izni : Dosyayı çalıştırma hakkını verir. Bir dosya veya dizin ilk yaratıldığı anda Linux tarafından öntanımlı bazı izinler verilir. Genellikle bu izin çalıştırma ve okumadır. Dosyanın oluşma anında verilen izini değiştirmek için erişim yetki kalıbı olarak da bilinen umask komutu kullanılır. Daha fazla bilgi için komuta ait man dosyasına bakın. Erişim haklarının dışında bir dosyanın üç izin düzeyi daha vardır. Bunlar, dosyanın sahibi, dosyanın grubu ve diğer kullanıcılardır. Dosyanın sahibi, o dosyayı oluşturan kişidir. Her kullanıcının bir grubu da olduğu için, dosya oluşturulurken kullanıcı hangi grupta ise dosya da o gruba ait olacaktır. Dosyanın sahibi olmayan ve grubu da dosyanın grubuyla uyuşmayan sistemdeki kullanıcılar ``diğer'' sınıfına girerler. Gruplar hakkında daha fazla bilgi için Linux Sistem Yönetimi konusuna bakın. Dosya İzinlerinin Değiştirilmesi Dosya izin bilgilerini görebilmek için ls komutu, -l parametresiyle kullanılır. Aşağıdaki dosya üzerindeki erişim haklarına göz atalım : -rwxr-xr-x 2 gorkem users 182 Feb 12 03:58 deneme Dosya bilgisinin en sol kısmında izin hakları yeralır. En baştaki ``-'' işareti bunun düz dosya olduğunu belirtir. ``gorkem'', dosyanın sahibi; ``users'' ise grubudur. Ardından sırayla uzunluk, son değiştirilme tarihi ve dosya ismi gibi bilgiler gelir. Son harf kümesine dosyanın modu da denir. Solda yeralan r,w ve x karakterleri sırayla okuma, çalıştırma ve yazma haklarını belirtir. En soldaki ``-'' işaretini ayırdığımız zaman geri kalan harfleri üç adet üçlü grup haline getirelim: rwx r-x r-x Sırayla birinci harf kümesi dosya sahibinin izinlerini, ikinci harf kümesi grup izinleri ve son küme de diğer kullanıcıların izinlerini belirtir. Buna göre yukarıdaki dosyada * rwx : kullanıcı okuyabilir, yazabilir, çalıştırabilir * r-x : grup okuyabilir, çalıştırabilir fakat yazamaz. * r-x : diğerleri okuyabilir, çalıştırabilir fakat yazamaz. Sol baştaki karakter ``d'' olsaydı, bir dizini inceliyor olacaktık. Dosyanın izinlerini değiştirmek için chmod komutu kullanılır. Bu komutu kullanırken hangi izin düzeyine (kullanıcı, grup veya diğerleri) hangi izinlerin verileceği veya kaldırılacağı yazılır. Örnek olarak yukarıdaki dosyanın okuma iznini kaldırmak için $ chmod -r deneme kullanılabilir. "-" işareti, iznin kaldırılacağını belirtir. İzin vermek için ise "+" yazın. Dosyanın yeni görüntüsü şöyle olur : --wx--x--x 2 gorkem users 182 Feb 12 03:58 deneme Sadece grubun, sadece kullanıcının veya sadece diğerlerinin erişim hakkını değiştirebilmek için her izin düzeyi için bir harf tanımlanmıştır. Kullanıcı için "u", grup için "g" ve diğerleri için "o" yazarak belirli bir izin düzeyi için erişim hakkını değiştirmek mümkün olur. Bu üç harf, izinden hemen önce yazılır. $ chmod u+x deneme (dosyanin sahibi calistirabilir)$ chmod o+r t2sac (digerleri okuyabilir)$ chmod g-w deneme (dosyanin grubu yazamaz) Her izin için aynı zamanda sayılar da tanımlanmıştır. Dosyanın erişim izinlerinideğiştirmek için her izne ait sayıları kullanabilirsiniz. Aşağıdaki tabloda, her izin düzeyi (dosyanın sahibi, grubu ve diğerleri) için üçer tane olmak üzere toplam 9 sayıdan oluşan izin numaralarını görebilirsiniz. Bir izni vermek için sırayla numaraları toplayın. Örneğin sahibinin okuması (400), yazması (200), çalıştırması (100), grubun okuması (40), çalıştırması (10) ve diğerlerinin okuması (4) ve çalıştırması (1) için kullanılan rakamların toplamı 755'tir. $ chmod 755 deneme 400 sahibi okur 200 sahibi yazar 100 sahibi çalıştırır 040 grubu okur 020 grubu yazar 010 grubu çalıştırır 004 diğerleri okur 002 diğerleri yazar 001 diğerleri çalıştırır Başka bir değişiklikle konuyu pekiştirelim. Sahibinin okuması (400), yazması (100), grubun okuması (40), diğerlerinin okuması (4) için izin numarasını bulmak için bu cümlede parantez içinde yeralan sayıları toplarsak 644 yapacaktır. $ chmod 644 deneme Aynen dosyalarda olduğu gibi, bir dizinin de sahibi ve grubu vardır. 4.2 Dosyanın Sahibinin ve Grubunun Değiştirilmesi Bir dosyanın sahibini sadece sistemdeki root kullanıcı değiştirebilme yetkisine sahiptir. Dosya sahibinin değiştirilmesi için chown komutu kullanılabilir. Yukarıdaki dosyanın sahibini ozgur isimli kullanıcı yapalım. # chown ozgur deneme Dosyanın yeni hali şöyle olur : -rwxr-xr-x 2 ozgur users 182 Feb 12 03:58 deneme chgrp komutu yardımıyla da dosyanın grubunu değiştirilebilir. Yukarıdaki dosyanın grubunu www yapmak için # chgrp www deneme komutu kullanılabilir. chown komutu, dosyanın hem kullanıcısını, hem de grubunu değiştirme özelliğine sahiptir. chown komutundan sonra kullanıcı ve grup isimlerini aralarında bir nokta kalacak şekilde yazın. $ chown ozgur.www deneme $ ls -l deneme-rwxr-xr-x 2 ozgur www 182 Feb 12 03:58 deneme 4.3 Diğer Dosya Sistemlerinin Kullanılması Bir Linux işletim sisteminde dosyaların ve dizinlerin herbirisi sabit disk, CDROM veya diğer bilgi saklamaya yarayan cihazların birer parçası olan "dosya sistemlerinde" tutulur. Linux'un desteklediği pek çok dosya sistemi vardır ve bunların her birisinin veri depolarken kullandıkları yöntem birbirinden farklıdır. Linux'ta her dosya sistemi farklı bir dizinde tutulur ve bu dizinlerin bilgisi /etc/fstab dosyasında yeralır. Açılış anında bu dosyada hangi dosya sistemlerinin hangi dizinler altına yerleştirileceği okunur ve buna göre makina açılır. Linux, kendisi için özel olarak geliştirilen ext2 dosya sistemini kullanır. Bir sistem görevlisi olarak çeşitli dosya sistemlerini tanımalı, bu dosya sistemleri üzerinde hata oluşması durumunda zararı en aza indirecek yolu bilmelisiniz. Bilgisayar başında geçireceğiniz zamanınızın büyük bir bölümünü dosya sistemleri üzerinde harcayacaksınız. mount İşlemi Bir dosya sisteminin kullanılabilmesi için boş bir dizin altına yerleştirilmesi gerekir. Ancak bu gerçekleştirilirse sözkonusu dosya sistemini oluşturan dosyalar üzerinde işlem yapılabilir. Bu işlem mount komutu yardımıyla yapılır. mount komutunun şu şekilde kullanılır : mount -t tip : Dosya sistemi çeşidi. Örnek dosya sistem çeşitleri arasında ext2, minix, msdos sayılabilir. Dosya sistemleri hakkında daha geniş bilgi için Çekirdek konfigürasyonu konusuna bakın. Genellikle mount programı ne tür bir diske eriştiğini otomatik olarak anlayacaktır. nereye : mount edilecek dosya sistemi hangi dizin altına yerleştirileceğini belirtir. aygıt : Üzerinde dosya sisteminin bulunduğu sabit disk, CD-ROM benzeri aygıt. Linux'a bağlı olan tüm donanımlara ait bir giriş, /dev dizini altında bulunur. Bu dizin altındaki dosyalar özel olarak tanımlanmıştır ve bunlara kısaca "düğüm" adı verilir. Örneğin /dev/hda2, birinci IDE sabit diskin ikinci bölümünü; /dev/tty1 ise birinci sanal konsolu gösterir. Çeşitli sabit disklere ait /dev düğümleri, Linux Kurulumu bölümünde detaylı olarak anlatılmıştı. mount programı bu düğümlere ihtiyaç duyacaktır. Bu yüzden bir dosya sistemini erişilebilir hale getirebilmek için hangi düğüm ismine sahip olduğunu bilmelisiniz. Örnek olarak CD-ROM için /dev/cdrom, birinci disket sürücü için /dev/fd0 gibi. CD-ROM sürücüsünü /mnt altına mount etmek için # mount -t iso9660 /dev/cdrom /mnt yazın. Eğer çekirdekte CD-ROM dosya sistemi desteği varsa ve sistem açılırken çekirdek CD-ROM'u tanımışsa /mnt dizini altına CD'deki dosya sistemi yerleştirilir. Buna benzer şekilde MS-DOS disket içeren disket sürücüyü ve üzerinde ext2 dosya sistemi bulunan ikinci IDE sabit diskin birinci bölümünü sırasıyla /mnt/disket ve /mnt/disk dizinlerine bindirmek için # mount -t msdos /dev/fd0 /mnt/disket ve # mount -t ext2 /dev/hdb1 /mnt/disk yazılabilir. Bir mount işleminin tersini yapmak ve dosya sistemini erişilemez kılmak için umount komutu kullanılır. /disk altındaki /dev/hdb1 sabit disk bölümünü umount etmek için # umount /disk veya # umount /dev/hdb1 kullanılır. Her iki yazım şekli de kabul edilir. Son olarak o an sistemde bindirilmiş halde bulunan tüm dosya sistemlerini görmek için mount komutunu parametresiz yazın. Bu komut hakkında daha detaylı bilgi ve aldığı diğer parametreler için man sayfasına bakın. mount ve umount komutları ile bir dizin yapısını disk üzerinde konumlandırırken veya ayırırken üzerinde işlem yapılan dizinde bulunmamanız, ya da o dizinde başka bir süreç çalışıyor olmaması gereklidir. Aksi takdirde aşağıdaki hata mesajını alırsınız: # pwd/disk# umount /diskumount: /dev/hdb1: device is busy Yapmanız gereken, ayıracağınız dizinden dışarı çıkıp tekrar denemek. Diğer bir seçenek de fuser komutunu kullanmak. Bu komut, ayırmak istediğiniz dizini kullanan tüm süreçleri ekranda gösterir. Böylelikle rahatlıkla yukarıdaki örnekteki gibi umount işlemini gerçekleştirebilirsiniz. fuser komutunun -km seçeneğiyle o dizini kullanan süreçleri öldürülebilir. # cd /# fuser /disk/disk: 78c# fuser -km /disk# umount /disk fuser komutunu kullanırken dikkatli olun, zira sistemi kilitlenme noktasına getirebilirsiniz. Dosya Sistemi Bilgileri Linux açılırken mount komutu yardımıyla root dosya sistemine ekleyeceği her değişik dosya sistemini /etc/fstab dosyasından okur ve işleme koyar. Aşağıda örnek bir fstab dosyası yeralıyor. /dev/hda2 / ext2 defaults 1 1/swap none swap defaults 1 1/dev/cdrom /cdrom iso9660 defaults 1 1 none /proc proc defaults 1 1/dev/hda1 /dos msdos defaults 1 1 Çekirdek açılış mesajları içinde VFS: Mounted root (ext2 filesystem) readonly. gibi bir satır göreceksiniz. Sistem açılırken en önce / dosya sistemini mount eder. Bu sayede bu dosya sistemi altında yeralan ve hayati önem taşıyan yazılımlara (fsck, mount gibi) ulaşır. Daha sonra yerel dosya sistemleri ve en son da ağ üzerinden erişilen dosya sistemlerine (NFS) bağlanır. fstab dosyasında kullanıcının kendi dosyalarını yerleştiremediği, fakat sistem tarafından kullanılan swap ve proc dosya sistemleri için de mount bilgileri bulunur. Yukarıdaki fstab dosyasında ext2 dosya sistemine sahip /dev/hda2 sabit disk bölümü, / dizinini oluşturuyor. MS-DOS formatlı /dev/hda1 bölümü de /dos dizinine erişilebilir olarak açılış anında eklenecektir. Sistemdeki CD-ROM sürücü /cdrom dizini altına yerleştirilmiş olup root kullanıcı bunu istediği dizine koyabilir. Bu dosyaya, mount komutundaki gibi parametreler de eklenebilir. Dördüncü sırada yeralan defaults parametresinin yanına eklemek istediğiniz opsiyonları yazın. Bu parametrelerden sıkça kullanılan bir tanesi de "user" olup root dışındaki kullanıcılara mount hakkını verir. CD-ROM sürücüyü normal sistem kullanıcılarının mount veya umount yapabilmesi için fstab dosyasındaki ilgili satırı /dev/cdrom /cdrom iso9660 defaults,user 1 1 satırıyla değiştirin. defaults parametresi ise , halihazırdaki dosya sistemini okunup yazılabildiğini, asenkron olduğunu, üzerindeki bilgileri bloklar halinde alıp verdiğini (buna diğer örnekler CD-ROM ve disket sürücülerdir), içerdiği programların çalıştırılabilir olduğunu ve normal kullanıcıların mount, umount yapamadığını gösterir. user parametresiyle kullanıcılara mount ve umount hakkı yukarıda verilmiştir. |
||
|
||
| Dosya Sistemi Yaratılması ve Kontrolü Bazen MS-DOS altından oluşturulamayan dosya sistemlerini (ext2 gibi) oluşturmak gerekebilir. Linux altında bir dosya sistemini oluştururken aynı zamanda bunu kontrol eden programlar vardır. Bunların en çok kullanılanı, Slackware sürümünde gelen mkfs/'tir. mkfs ile Linux native (ext2) dosya sistemi oluşturmak için mkfs.ext2 programı kullanılır. mkfs.ext2 "aygıt" yerine üzerine dosya sistemi kurulacak olan cihazın /dev dizini altındaki düğüm dosyasının ismi yazılır. Blok sayısı yerine, fdisk yazılımından o bölümün kaç blok olduğunu öğrenip bu sayıyı girmelisiniz. Bir blok 1024 bayttan oluşur. Örneğin # mke2fs /dev/hda3 163829 komutu, /dev/hda3 disk bölümünde ext2 dosya sistemi kurar. Bu komutu kullanmadan önce iyi düşünün, zira burada yeralan tüm dosyalar silinir ve bu hatanın geri dönüşü olmaz. Aşağıdaki komut ile bir disket üzerinde ext2 dosya sistemi kuruluyor. # mke2fs /dev/fd0 1440 mke2fs ile mkfs.ext2 komutları aynıdır. Benzer şekilde, MS-DOS dosya sistemi yaratmak için mkfs.msdos, minix dosya sistemi yaratmak için mkfs.minix kullanılabilir. Blok sayısı girilmez ise mke2fs bunu otomatik olarak bulacaktır. Herhangi bir sebepten dolayı diskte bozulma ve veri kaybını en aza indirmek için de yazılımlar vardır. fsck ile dosya sistemi kontrolü yapılabilir. fsck ile ext2, dosfsck (veya fsck.msdos) ile MS-DOS formatlı alanlar kontrol edilir. linux:~# fsck /dev/hda2Parallelizing fsck version 0.5b (14-Feb-95)e2fsck 0.5b, 14-Feb-95 for EXT2 FS 0.5a, 95/03/19/dev/hda2 is mounted. Do you really want to continue (y/n)? yesPass 1: Checking inodes, blocks, and sizesPass 2: Checking directory structurePass 3: Checking directory connectivityPass 4: Checking reference countsPass 5: Checking group summary informationFix summary information? yesBlock bitmap differences: -46486 -46487 -46488 -46489 -46490. FIXEDFree blocks count wrong for group 5 (2803, counted=2808). FIXEDFree blocks count wrong (16326, counted=16331). FIXED/dev/hda2: ***** FILE SYSTEM WAS MODIFIED *****/dev/hda2: ***** REBOOT LINUX *****/dev/hda2: 3494/29632 files, 42904/59235 blocks Bir dosya sistemini kontrol etmeden önce okunan bölümü root dosya sisteminden ayırın ve kontrol işleminden sonra bilgisayarı kapatıp tekrar açın. debugfs programı, dosya sistemi parametrelerini incelemek için kullanılır. Disk üzerine doğrudan erişım yaptığı için dikkatli kullanmalısınız. ext2fs yardımıyla kurtarılamayan bazı dosyalar (özellikle silinmiş dosyalar) debugfs yardımıyla kurtarılabilir. 4.4 Sembolik Bağlantılar Bazı durumlarda, bir dosyayı oluşturup bu dosyanın başka bir dosyayı işaret etmesi istenebilir. Genellikle sistem yöneticileri tarafından kullanılan sembolik bağlantı yardımıyla bir dosya veya dizin, bunlara karşılık gelen başka bir dosya veya dizin olarak gösterilir. Aşağıda bir sembolik bağlantı örneği yeralıyor. Sistem görevlisi, /root dizini altındayken /usr/src/linux dizinine geçmek istiyor. /usr/src/linux dizinine işaret eden bir bağlantı kurmak için ln komutu kullanılır. -s parametresi, bu bağlantının sembolik olacağına işaret eder. ln -s linux:~# ls -ltotal 116drwxr-xr-x 2 root root 1024 Feb 14 08:13 kernel-rw-r--r-- 1 root root 115695 Sep 15 1994 lodlin15.zipdrwx------ 2 root root 1024 Jan 7 1980 mail-rw-r--r-- 1 root root 0 Feb 15 08:14 typescriptlinux:~# ln -s /usr/src/linux linuxlinux:~# ls -ltotal 116drwxr-xr-x 2 root root 1024 Feb 14 08:13 kernel-rw-r--r-- 1 root root 115695 Sep 15 1994 lodlin15.zipdrwx------ 2 root root 1024 Jan 7 1980 maillrwxrwxrwx 1 root root 9 Feb 15 08:14 linux -> /usr/src/linux-rw-r--r-- 1 root root 0 Feb 15 08:14 typescript Bu işlemden sonra kullanıcının /usr/src/linux dizinine geçmesi için cd linux" yazması yetecektir. Sembolik bağlantı dosyasını diğerlerinden ayıran, satırın en solundaki l karakteridir. 4.5 Dosya Arşivleme ve Sıkıştırma Linux altında dosya arşivlenmesi ve sıkıştırılması neredeyse belirli ve standartlaşmış birkaç komut ile gerçekleştiriliyor. tar komutu yardımıyla istenilen dosyaları arşivleyebilir, bunların üzerine yenilerini ekleyebilir, istediğiniz zaman da tekrar açıp eski haline getirebilirsiniz. GNU gzip komutu ise dosyaların sıkıştırılması (zip) ve sıkıştırılmış dosyaların açılması (unzip) işlemlerini yapabiliyor. Fazla disk alanınız yoksa bu iki komut her zaman yardımınıza koşacaktır. Dosya Arşivleme tar (Tape ARchive) programı, bir veya birden fazla dosyayı tek bir forma sokar. Genellikle bir dizin ve bu dizinin altında yer alan tüm alt dizinleri biraraya getirmek için kullanılır. tar, dosyaların üzerinde sıkıştırma işlemini normalde uygulamaz. Fakat tar'ın GNU sürümü (Linux'ta da kullanılan) bu işlemi gzip kullanmadan da yapabiliyor. tar komutuna bir örnek verelim : $ tar -cf arsiv.tar tmp/ Bu komut, -c (create archive) parametresi yardımıyla tmp dizini altındaki herşeyi paketleyip arsiv.tar isimli dosyaya yollar. -f parametresi, hangi dosyaya yazılacağını belirtir. İstediğiniz zaman dosyayı tekrar açmak isterseniz : $ tar -xf arsiv.tar komutunu kullanın. -x (extract) parametresi, -f ile belirtilen dosyayı açacaktır. -r opsiyonu ile daha önce yaratılmış bir arşive dosya eklenebilir. Böylece dosyayı açma ve tekrar arşiv oluşturma işleminden kurtulmuş olursunuz. $ tar -rf arsiv.tar ekleme.txt Dosyanın içeriğini önceden görebilmek için -t parametresini kullanın ve bu işlemi de alışkanlık haline getirin. Bazı durumlarda arşivlenmiş yazılım, kendine ait bir dizin açmak yerine içerdiği dosyaları bulunduğu yere yazabilir. tar -tf arsiv.tar Hangi dosyaların açıldığını ekranda görebilmek için -v parametresini ekleyin: # tar -zcvf tmp.tgz /tmptar: Removing leading / from absolute path names in the archive.tmp/tmp/tar-errortmp/.X11-unix/tmp/rc.inet1.OLDtmp/networks.OLDtmp/linux/tmp/linux/fss.txttmp/lilo.conftmp/PKGTOOL.REMOVED Aşağıdaki komut, arşivlenen dosyaları diskete kaydetmeye yarıyor. Bunun için temiz bir disketi yuvasına yerleştirin ve aşağıdaki satırı yazın. # tar -cf /dev/fd0 tmp/ tmp dizini altındaki herşeyi diskete kaydetmiş olduk. Açmak için bilinen yöntemi kullanırız : # tar -xf /dev/fd0 Dosya Sıkıştırma ve Açma Dosya sıkıştırma amacıyla sıkça kullanan iki yazılım vardır : gzip ve compress. Her iki yazılım da Slackware Linux dağıtımında bulunuyor. GNU'nun dağıtımı olan gzip, tar ile birlikte kullanılan ve dosya sıkıştırma ve arşivlemede neredeyse standart haline gelmiş bir program. Bir dosyayı sıkıştırmak için parametre girmeden gzip komutunun ardından dosya ismini yazın. $ gzip elvis$ ls -al elvis.gz gzip ile sıkıştırılmış dosyaların sonu .gz ile biter. Bunları açmak için gunzip komutunu kullanın: $ gunzip elvis.gz compress ve uncompress de sırayla bir dosyayı sıkıştırmak ve açmak için kullanılır. Aslında Linux'ta uncompress adında bir yazılım yoktur, bu dosya ismi compress dosyasına bağlantılıdır. compress ile sıkıştırılan dosyaların sonu .Z ile biter. $ ls -al web.html-rw-r--r-- 1 gorkem users 41450 Jan 27 13:40 web.html$ compress web.html$ ls -al web.html.Z-rw-r--r-- 1 gorkem users 18906 Jan 27 13:40 web.html.Z Yukarıdaki web.html dosyasını sıkıştırdığımızda dosyanın boyutu 41450 bayttan 18906 bayta indi. Açmak için: $ uncompress web.html.Z Bir dosyanın uzantısından ne tür bir dosya olduğunu anlayamazsanız file komutu imdadınıza koşar. Linux'ta belirli uzantılı dosyaların başı bilinen bir harf veya harf grubu ile başlar. file komutu dosyanın başındaki karakterleri kontrol ederek ve bunları bir listeyle (/etc/magic) karşılaştırarak dosyanın ne tür olduğunu söyler. # file tmp.gztmp.tgz: gzip compressed data - deflate method , last modified: Sat Feb 15 08:21:50 1997 os: Unix# file tmp.tar.Ztmp.tar.Z: compressed data 16 bits Birlikte Kullanım ftp adreslerinde Linux için yeralan yazılımlar genellikle tar ve gzip, nadiren de tar ve compress ile sıkıştırılıp arşivelenerek saklanırlar. Çünkü tar komutu tek başına arşivi sıkıştırmaz, bu işlem için gzip veya compress kullanılır. Bunların açılabilmesi için tar komutu ve birkaç parametre yeterli olur. $ ls netscape-4.0.linux-elf.tar.gz Yukarıdaki dosya önce tar ile arşivlenmiş, ardından gzip ile sıkıştırılmış. Tek adımda bu iki dosyayı açmak için tar dosyasına x ve f parametrelerinin dışında z parametresini de ekleyin : $ tar -zxf netscape-4.0.linux-elf.tar.gz$ ls netscape-4.0.linux-elf Eğer dosya sıkıştırılırken compress komutu kullanılmışsa z yerine Z parametresini yazın. $ ls folder.tar.Z$ tar -Zxf folder.tar.Z$ ls folder Benzer şekile, bir dosyayı aynı anda hem tar ile arşivlemek, hem de sıkıştırmak istersek c ve f parametreleri dışında compress ile Z, gzip ile z parametrelerini girmek yeterlidir. Aşağıda sırayla gn-gopher dizisinin önce tar ve gzip ile, ardından tar ve compress ile arşivlenmesi görülüyor. $ lsgn-gopher/ $ tar -zcf gopher.tgz gn-gopher/$ tar -Zcf gopher.tar.Z gn-gopher/ 4.6 Dizin Tarama Linux işletim sistemini ilk kurduğunuz anda, yüzlerce dizin altında binlerce dosyanız olacaktır. find komutu, bu dosyaların arasında tarama yapabilmek için geliştirilmiştir. Bu komutla sadece dosya isimlerine değil, dosyanın sahibi, erişim hakları, son erişim tarihi gibi verilere de ulaşmak mümkündür. find komutunun en sık kullanış şekli şudur : find -name dizin-ismi yerine taranacak olan dosyanın bulunduğu dizin ismi yazılır. -name parametresinden sonra ise aranan dosyanın ismini girin. Burada "*" ve "?" gibi joker karakterlerini de kullanabilirsiniz. (Bu gibi özel karakterler hakkında daha geniş bilgi Bash kabuğu konusu altında bulunabilir) Aşağıda, find komutunun kullanımına ilişkin birkaç örnek yeralıyor. $ find . -name "*.html" (bulundugunuz dizinden itibaren sonu .html ile biten dosyalari arar)$ find /home/halil -name "screen" (/home/halil dizininden itibaren screen isimli dosyalari arar) Bu komut, -type d parametresi yardımıyla sadece dizin isimleri arasında arama yapar. $ find /usr/ -name "linux" -type d find komutuna bir alternatif olan locate komutu ile dosyalar çok kısa bir sürede taranabiliyor. update komutu, her sabah belirli bir saatte sistemdeki tüm dosya ve dizin isimlerini bir veri tabanına yükler. Daha sonra bu dosyada yeralan belirli bir dosya veya dizin ismini locate ile arayabilirsiniz: # locate pico/usr/bin/pico/usr/man/man1/pico.1.gz Yukarıdaki komut ile içinde pico kelimesi geçen dosyaları bulduk. 4.7 mtools MSDOS Arabirimi Linux altından, MS-DOS formatlı disketlere ulaşmayı kolaylaştıran paketin ismi mtools olarak biliniyor. Bu isim, paketin tüm komutlarının ilk harfinin "m" olmasından kaynaklanmış. Paketle birlikte gelen çeşitli yardımcı programlar sayesinde MS-DOS formatlı diskette yeralan dosyalar listelenebilir, silinebilir, disket formatlanabilir, hatta disketin kimliği değiştirilebilir. Son çıkan mtools paketi, 2MB formatlı disketleri de tanıyabiliyor. Aşağıda, mtools paketinden çıkan bazı komutlar ve örnek kullanımları gösteriliyor. mdir : disketin içeriğini görüntüler. linux:~# mdir a: Volume in drive A is SYSTEM_BT Directory for A:/IO SYS 40566 9-30-93 6:20aMSDOS SYS 38138 9-30-93 6:20aAUTOEXEC BAT 91 3-29-95 10:23aNDD 3-29-95 10:26aCHKLIST MS 81 11-07-96 7:00pVGA_45 3-29-95 10:28aYARDIM 3-29-95 10:17aUTIL 3-29-95 10:17aVIRUS 3-29-95 10:17a 9 File(s) 291328 bytes freelinux:~# mcopy : Bir dosyayı Linux'tan diskete, disketten Linux'a aktarır. linux:~# mcopy a:/autoexec.bat .Copying AUTOEXEC.BAT mdel : DOS dosyasını siler mformat : Disketi formatlar. mmd : Disket üzerinde dizin oluşturur. MSDOS mtools arabirimi aynı zamanda VFAT tipi uzun dosya isimlerini de ekranda gösterebilir. Eğer dosya ismi, tek bir DOS ismi içine sığmıyorsa ve 8+3 kuralını bozuyorsa uygun bir kısa isim yaratılır. Bunun yanında mtools'un 2 Mb'lık disketleri okuyabilme özelliği de vardır. mtools paketinin konfigürasyon dosyası /etc/mtools.conf'tur. Bu dosyanın kullanımı için mtools(1) man dosyasından yararlanabilirsiniz. |
||
|
||
| Linux Sistem Yönetimi Bir işletim sistemi, marka ve modeli ne olursa olsun bakım isteyen bir araçtır. Yapılacak küçük bir hata, veya hatayı gösteren bir işaretin gözardı edilmesi, zaten değerli olan zamanın boşa gitmesine neden olur. Linux da açık bir işletim sistemi olduğundan, sorumluluk sahibi sistem yöneticisi tarafından açık tutulduğu süre içinde verimli ve düzgün çalışması için gerekli özen gösterilmelidir. İnternet üzerinde üzerinde 500 kullanıcı olan , veya ftp.linux.org adresi gibi her hafta onbinlerce ziyaretçisi olup ağır sorumluluklar yüklenen Linux makinaları vardır. Bunların bir saat boyunca bile kapalı kalması, o anda bağlanmayı bekleyen pek çok kullanıcıyı mağdur durumda bırakacaktır. Performansı etkileyen unsurların başında, önlemek pek de elinizde olmasa da elektrik kesintileri ve makinanın kapalı olduğu zamana denk gelen çekirdek değişimleridir. Bu tür donanımsal etkileri bir tarafa bırakırsak sistem yöneticisinin uyması gereken ve İnternet etikleri dediğimiz davranış kuralları vardır. Bu kurallara öncelikle sistem sorumlusu uymalı ve kullanıcıları da uymaya zorlamalıdır. Açık işletim sistemlerinin en büyük sorunlarından biri olan güvenlik konusuna sistem yöneticisi belirli günler zamanının bir bölümünü ayırmalıdır. Kullanıcılardan gelebilecek her türlü saldırı, sisteme onarılması çok zor olabilecek zararlar verebilir. Bunun için düzenli olarak dosyaları kontrol edin ve şüpheli durumlarda araştırma yapmaktan çekinmeyin. Bu konuda daha fazla bilgiyi Linux İşletim Sisteminde Güvenlik başlığı altında bulabilirsiniz. Yukarıdaki tabloya bakarak işinizin zor olduğu kanısına kapılmayın, zira tüm bu denetleme mekanizmasını basitleştirebilirsiniz. Yapılacak tüm rutin işleri bir programa yazıp günün veya haftanın belirli saatlerinde bu programı çalıştırın ve olabilecek tüm hata mesajlarını bir dosyaya yazın. Bu dosyayı boş bir vakitte inceleyerek programın ne kadar düzgün çalıştığını gözlemleyebilirsiniz. Bunun yanında sistem yönetimini zevkli kılacak uygulama programları da vardır. Bu uygulama yazılımlarından bazıları o kadar gelişmiştir ki yapamadıkları tek iş yemek pişirmektir. Yabancı kaynaklı yayınlardan Essential System Management (Frisch) ve Essential System Administration (O'Reilly) bu yönde tavsiye edilebilecek kitaplar. Piyasada bulunan Türkçe kitapların hiçbirisinde sistem yönetimine ciddi olarak değinilmediği için Türkçe yayın bulmak gayet zor. 5.1 Yetkili Kullanıcı ve Diğer Kullanıcılarla İlişkiler Sistemin en büyük sorumlusu root şifresini bilen kullanıcıdır. Yukarıda da belirtildiği gibi bu şifrenin sorumluluğu büyüktür. Sistem yöneticisi, makinadaki kullanıcıların isteklerini ve şikayetlerini yönelttikleri tek merci durumundadır. Burada karşılıklı güven sözkonusudur, bunu da sistem görevlisi herkese hissettirmelidir. root kullanıcısının, başkalarından gözünüz gibi sakladığınız e-posta ve dosyaları sizden habersiz okuduğunu öğrenseydiniz tepkiniz ne olurdu ? root kullanıcısının sahibinin haberi olmaksızın sistem kullanıcılarına ait dosyaların yerini ve izinlerini değiştirmesi de uygun değildir. Zorda kalsanız bile, başkalarına ait hiçbir dosyayı silmeyin veya içeriğini değiştirmeyin. Belki de sıkışık bir durumdan kurtulmanın başka bir yolu vardır ? Temel olarak zaman zaman kullanıcıları bilgilendirmek hoş bir davranış olarak karşılanır ve onların Linux'a olan ilgilerini perçinleyebilir. Örneğin /etc/motd ve /etc/issue dosyalarına periyodik olarak çekirdek değişimlerini ve eklenen uygulama programlarını haber veren birkaç satır iliştirebilirsiniz. Sistemde açılan her kullanıcı hesabına Linux Çokça Sorulan Sorular (Linux ÇSS), çeşitli UNIX belgeleri ve İnternet hakkında bilgilendirici dökümanlarının yeraldığı bir dizi e-posta da yollanabilir. Bu konuda yaratıcılığınızı konuşturun. 5.2 Sistem Kuralları Kullanıcı hesabı açmadan önce birkaç basit kuralı tanımlayıp kullanıcılardan bunlara uymalarını istemelisiniz. En basitinden birkaç kural, bir hesabın birden fazla kişi ile kullanılmaması, sistemin güvenliğini zedeleyecek crack, cops, satan gibi programların diğer kullanıcıların zararına çalıştırılmaması ve sistem kaynaklarının sorumsuzca tüketilmemesi olarak sayılabilir. Siz, en iyisi yukarıda yeralan kuralları birkaç madde halinde yazın ve sistemdeki herkesin bu maddelere uyacağını taahhüt eden imzasını alın. Tatsız durumların çıkmaması için de önlem almayı ihmal etmeyin. 5.3 Kullanıcı İşlemleri Aşağıda yeralan konularda, kullanıcı hesaplarının açılması ve kapatılması anlatılıyor. Kullanıcı Hesabı Açmak (adduser) Kullanıcı hesabı açmak iki yoldan yapılabilir. Birincisi, adduser komutu yardımıyla, diğeri de bu komutun yaptığı işlemleri sırasıyla elden yapmak. root olarak sisteme girin ve komutu çalıştırın : # adduserLogin name for new user (8 characters or less) []: mehmetUser id for mehmet [ defaults to next available]:Initial group for mehmet [users]:Additional groups for mehmet []:mehmet's home directory [/home/mehmet]:mehmet's shell [/bin/bash]:mehmet's account expiry date (MM/DD/YY) []:OK, I'm about to make a new account. Here's what you entered so far:New login name: mehmetNew UID: [İleri available]Initial group: usersAdditional groups: [none]Home directory: /home/mehmetShell: /bin/bashExpiry date: [no expiration]This is it... if you want to bail out, hit Control-C. Otherwise, pressENTER to go ahead and make the account.Making new account...Changing the user information for mehmetEnter the new value, or press return for the default Full Name []: linux kullanicisi Room Number []: Work Phone []: Home Phone []: Other []:Changing password for mehmetEnter the new password (minimum of 6, maximum of 8 characters)Please use a combination of upper and lower case letters and numbers.New password:Bad password: too simple.Warning: weak password (enter it again to use it anyway).New password:Re-enter new passwordassword changed.Done... Kullanıcının isminin 3 karakterden az, 8 karakterden fazla olmamasına özen gösterin. Sistem sizden kullanıcının gerçek ismini, ev dizinini, (genellikle /home içinde olur), grubunu isteyecektir. adduser komutu, eğer özel olarak değiştirmek istemezseniz her kullanıcının grup numarasını GID = Group ID) 100 olarak tanımlayacaktır. Bu gruba karşılık gelen isim (Group Name) users dır. Kullanıcı kimliği (UID = User ID) ise genellikle 500'den sonra gelen ve kullanılmayan ilk sayı olarak atanır. Eğer UID olarak 0 girerseniz sistemde sizinle beraber bir süper-kullanıcı daha yaratmış olursunuz Sisteme girişte çalıştırılacak olan kabuk için seçimi ister kullanıcıya bırakın, isterseniz öntanımlı olarak bash verin. Bash'in sistemdeki tam patikasını (/bin/bash) yazmalısınız. Bu alana sadece kabuk ismi girmek şart değildir. Yukarıda sistem bizi güçlü bir şifre seçmediğimiz için uyardı. Şifre olarak, herkesin kolayca tahmin edemeyeceği zorlukta, fakat kullanıcının bir yere yazmasını önleyici kolaylıkta bir kelime bulun. Kullanıcı, hesabının açılmasından hemen sonra sisteme girecekse ve şifresini değiştirecekse kısa ve kolay bir şifre yeterli olacaktır. Her şeyin doğru olduğuna eminseniz, sorulan soruya "y" ile, değilseniz "n" ile cevap verin. Hemen ardından /etc/skel dizini altında yeralan tüm dosyalar bu kullanıcının dizinine kopyalanacaktır. Buraya, her kullanıcının ev dizinine önceden yüklenmesini istediğiniz sistem dosyalarını yerleştirebilirsiniz. Bu andan itibaren yeni kullanıcı sisteme girebilir. Sisteme kullanıcı ekleme işlemini el yordamıyla yapmak isterseniz, /etc/passwd ve /etc/shadow dosyalarına birer satır eklemelisiniz. /etc/passwd'de aralarında birer ':' karakteri olmak kaydıyla sırayla hesap ismi, "x", grup kimliği, kullanıcı kimliği, kullanıcı isim ve soyadı, ev dizini ve kabuk programı yeralır. /etc/passwd içine bu satırı ekleyin: ozgur:x:100:502:Misafir Sanatci:/home/ozgur:/bin/bash /etc/shadow içine ise aşağıdaki satırı yerleştirin, tabi diğer satırlara dokunmadan. ozgur::9990:0:99999:7:::: Bu satırda yeralan ikinci girdi mirkelam kullanıcısının şifresini belirtiyor. /etc/shadow dosyasına yazılacak olan şifreyi önce boş bırakıp, ardından passwd ozgur komutuyla bir şifre atayın. /etc/shadow dosyasında kullanılabilecek parametreler için shadow(5) man dosyasına göz gezdirin. Ardından /home/ozgur dizinini oluşturun. Dizinin grubunu da ayarlayın. Çok gerekli olmasa da gelen e-postalar için /var/spool/mail dizininde bir dosya tanımlayın ve /etc/skel içinde yeralan dosyaları kullanıcının dizinine kopyalayın. # mkdir /home/ozgur# chown -R ozgur.users /home/ozgur# touch /var/spool/mail/ozgur# chown ozgur.mail /var/spool/mail/ozgur Yukarıda yazılan elle kullanıcı girme işlemi, shadow kullanan Linux makinaları için geçerlidir. Shadow için Güvenlik bölümüne göz atın. Kullanıcı Grubu Eğer Linux makinanız birkaç yoğun görev üstlenmişse (örneğin www veya ftp sunucusu olarak kullanılıyorsa) her bir işlem için birden fazla grup tanımlanabilir. users grubuna bağlı kalmadan wwwadm veya ftpadm gibi grup isimleri belirtebilir, bu grupları da bir veya birkaç kullanıcıya ait olacak şekilde değiştirebilirsiniz. users grubunun dışında birden fazla grup tanımlanması, sistemin denetlenmesini bir miktar güçleştirse de sistem güvenliğini artırır. Bazı kullanıcıların birden fazla grubunun olmasıyla bu kullanıcılar rahatlıkla sistemde root kullanıcısının üstlenmesi gereken işleri yapabilirler. Grup kimliğinin değiştirilmesi veya yeni grubun eklenmesi için /etc/group dosyası kullanılır. Bu dosyaya grubun ismi, numarası, grup şifresi ve gruba ait kullanıcılar yazılır. Her kullanıcının en az bir grubu vardır. /etc/group dosyasının iki satırında yeralan parametreler, root::0:root sys::3:root,bin,sys,adm gibidir. Sırayla ":" karakteri ile ayrılmış her kolon, Grup ismi Grup şifresi Grup numarası Gruba ait kullanıcılar şeklinde özetlenebilir. İlk sütun grup ismini belirtir. Grup ismi, ls -l komutunu işletince kullanıcı isminin hemen sağında görülen kelimedir. Grup şifresi, gruba ait olmayan kullanıcıların dosyalarına erişim sağlamak için kullanılır. Grup şifresi nadiren kullanılır. Grup numarası, kullanıcının ait olduğu grubun karşılığıdır. Son sütunda ise gruba ait kullanıcılar, her biri birer virgülle ayrılmış olarak yazılır. Kullanıcı sisteme girdiği zaman otomatik olarak /etc/passwd dosyasında yeralan grup ismi aktif olur, bu yüzden her kullanıcının ismi /etc/groups dosyasına yazılmaz. Sistem ilk kurulduğu anda birkaç grup halihazırda zaten vardır. Örneğin root grubunun grup numarası 0'dır ve pekçok sistem dosyasının sahibidir, bin grubunun numarası is 2 olup /usr/bin ve /bin dizinlerindeki çoğu dosyanın grubudur. Hangi grubun (veya tanımlanmışsa grupların) içinde olduğunuzu öğrenmek için groups komutunu kullanabilirsiniz. $ groups gorkem users Kullanıcının Hesabının Silinmesi Bir kullanıcıya ait hesabı silmek için /etc/passwd dosyasında bu kullanıcıya ait olan satırdaki şifre kolonunun başına * işareti koyun. Bir şifrelenmiş bir parolanın içinde * karakteri olamayacağından bu kullanıcı bir daha sisteme giremez. Hesabı tamamen silmek için, kullanıcının ev dizinini ve e-postalarını yedekledikten sonra sistemde kullanıcıya ait olan dosyaları (/tmp altında) ve ev dizinini silin. /etc/passwd ve /etc/group dosyasından kullanıcının isminin geçtiği satırları kaldırın. Sistemde kullanıcıya ait olabilecek tüm dosyaları da silmeniz gerekebilir. Bunun için find kullanabilirsiniz. $ find / -user gorkem -ls -exec rm {} \; Bu komutu /etc/passwd dosyasından kullanıcı ismine ait olan satırı kaldırmadan önce yapmalısınız. 5.4 Sistemin Yedeklenmesi Makinanızın belirli aralıklarla yedeklenmesi, sistem güvenliğinin bir parçası sayılabilir. Donanımdan meydana gelen bir hata sonucu veya yanlışlıkla girilen bir komut, sistemi açılamaz hale getirebilir. Ancak yedekleme ile bu tür kullanıcı hatalarının önüne geçebilirsiniz. Yedekleme genellikle tüm sistem üzerinde yapılmaz. Sadece önemli sistem bilgilerini içeren dizinler yedekleme aşamasına girmelidir. Yedekleme üniteleri olarak teyp, disket veya başka diskler kullanılabilir. Teypler, büyük miktarda yedekleme işlemleri için ön plana çıksa da birkaç dosyadan oluşan paketlerin korunması söz konusu olacaksa disketler daha pratiktir. İnternet üzerinde ise bağımsız bir makina, kendi rutin görevi dışında yerel ağda bulunan makinaların yedeklerini belirli gün ve saatlerde almak üzere programlanabilir. Sistemde fazla miktarda kullanıcı varsa yedekleme işlemi ciddi bir düzene oturtulmalıdır. Sistemdeki hayati dosyalar örneğin her hafta, üzerinde kullanıcıların bulunmadığı akşam saatlerinde yedeklemeye sokulabilir. Yedekleme için birkaç yol önerilebilir. Kullanışlı olması için yedeklemeyi yapan program, yedeklenen dosyalar arasındaki belirli bir dosyayı kolayca açabilmelidir. Bunun yanında, yedek bilginin de bozulması ihtimali vardır. Yedeğin içindeki tek baytın bozulması, bazı durumlarda tüm yedeğin çöp yığını haline gelmesine yol açabilir. Doğru yedekleme programının kullanılması bu anda önem kazanır. Yedeklenecek olan dizinlerden en önemlileri, sistem konfigürasyon dosyalarının yeraldığı /etc, kullanıcı dizinlerinin yeraldığı /home, bazı X Window dosyalarının bulunduğu /usr/X11/lib/X11 dizini altındaki bazı dosya ve dizinler, /usr ve /usr/local dizinde yeralan bazı dizin ve dosyalar ile /root dizinidir. Şart olmasa da yedekleme için yeriniz bolsa /tmp dizinini de koyabilirsiniz. Elektronik postaları ( /var/spool/mail) da unutmamak gerekir. Yoksa, çok meşhur olan "e-meyılım cyber-space'de kayboldu" cümlesini sıkça duymaya başlarsınız. Aşağıdaki komut, /usr ve /home dizinlerini diskete yedekler. $ tar cvMf /dev/fd0 /usr /home tar komutununa verilen M parametresi yardımıyla bir disket dolduğu zaman başka bir diskete devam etmenizi sağlar. Dizinleri sıkıştırarak atmak için z seçeneğini vermek yeterli olur. Sıkıştırarak yedekleme disket ya da teyp'te yer kazandıracaktır, ancak hata olduğunda verilerin kurtarılması daha zor olacaktır. Açmak için $ tar xf /dev/fd0 komutu yeterlidir. Sıkıştırılarak diskete atılan yedekler için açarken de "z" kullanın. Disketleri sıra ile numaralandırmayı ihmal etmeyin, yoksa bir disketten fazla yer kaplayan arşivleri açamazdınız. Linux'ta gerek SCSI, gerek floppy teyp desteği vardır. Özellikle çok veri yedekleyecekseniz teypler kaçınılmaz olur. Teyplere yedek alırken de yukarıdaki floppy orneklerindeki gibi tar kullanabilirsiniz. tar'ın yanı sıra sıkça kullanılan yedekleme komutları arasında dump ve restore, cpio ve dd gösterilebilir. Linux'ta ilk SCSI teyp sürücüye /dev/st0, ikinciye /dev/st1 ... kullanarak, PC'lerde sıkça kullanılan ``floppy teyp''lere de /dev/ftape üzerinden erişebilirsiniz. Piyasada bulacağınız ortalama floppy teyplerin kapasiteleri 120M, 4mm SCSI teyplerin 4G, 8mm SCSI teyplerin ise 7G kadar olacaktır. Teybin kapasitesi kullandığınız sürücünün yeteneğine ve teybinizin uzunluğuna göre değişir. Örnek olarak, bütün sistemin tar kullanarak ilk SCSI teybe yedeklemek için, # tar cvf /dev/st0 / Bir TCP/IP ağınız varsa, ve birden fazla Linux ya da UNIX makinası kullanıyorsanız, tek bir teyp sürücü ile bütün makinalarınızın, hatta Windows makinalarınızın bile (Linux'un yardımıyla) yedeğini alabilirsiniz. Bu iş için amanda gibi daha özelleşmiş ve yedekleme işlemini otomatikleştiren bir program kullanabileceğiniz gibi, GNU tar'dan da yararlanabilirsiniz. Örneğin tar ile, cclub.metu.edu.tr makinasından, linux.org.tr makinasındaki floppy teybe yedek almak için, cclub:~# tar cvf linux.org.tr:/dev/ftape /home yukarıdaki komutun çalışması için linux.org.tr makinasının root'unun .rhosts dosyasında cclub makinasının root'una izin verilmiş olması gerekir. Bu işlem güvenlik için sakıncalı olduğundan, bu iş için özel bir kullanıcı açmak gibi bir yönteme başvurulabilir. Örneğin linux.org.tr'da yedek adlı bir kullanıcı açtığımızı düşünelim. Bu durumda yukarıdaki komutu, cclub:~# tar cvf yedek@linux.org.tr:/dev/ftape /home şeklinde yazabiliriz. |
||
|
||
| 5.5 Sistemin Güncellenmesi Tekrar Linux yüklenecek olan makina üzerinde halihazırda Linux bulunmasının yararları olduğu gibi bazı sakıncaları vardır. İlk olarak yararlarına değinmek gerekirse, yapılacak aslında sadece işletim sisteminin bulunduğu bölümü değiştirmektir. Takas alanının ayrılması, kullanıcı alanının ayrılması gibi işlemler bu durumda önceden yapılmış oluyorlar. Ancak yeni işletim sisteminin yüklenmesinin bazı zararları da var. Herşeyden önce çalıştığı bilinen bir işletim sistemi yenisi ile değiştiriliyor. Gerçekten bunu gerektirecek bir sebep olmadıkça bu tür güncellemelerden kaçınılması veya en aza indirilmesi gerekir. Yeni bir sistem, yeni bilinmeyenler ve az da olsa bile çalışmama riski getirecektir. Eğer sistem üzerinde belirli hizmetler veriliyorsa o hizmetlere ilişkin verilerin bu güncelleme esnasında yok olmamasına dikkat edilmeli. Mesela makina bir web sunucu olarak kullanılıyorsa web dosyalarının bir şekilde yeni sisteme aktarılması gerekecektir . Benzer bir şekilde makinaya ait tanımların (/etc) ve standart dağıtım dışında yüklenmiş paketlerin önceden yedeklenmesi gerekir. Yoksa herşeye yeniden başlamak gerekebilir. Güncelleme için iki yöntem akla gelebilir, doğrudan yeni sistemi eskisinin üzerine bindirmek veya eskisini silerek yeniden yüklemek. Slackware sürümü için en sağlıklısı eski sistemi silmektir. Çünkü değişik dağıtımlarda dosya dağılımı farklılıklar göstere bilmektedir. Bunun sonucunda bazı dosyalar birden fazla yerde gözükebilmektedirler. Bir diğer sakınca ise setup yazılımının bazen bu durumda şaşırabilmesi ve hata vermesi. Bazı ticari Linux sürümleri (Red-Hat, Debian, Caldera gibi) eski sürümü silmeye gerek bırakmadan sistemi güncelleme özelliğine sahipler. Güncellemeniz gerekebilecek dizinler, /var/spool/mail, kullanıcı dizinleri (root dahil), /usr altında gerekli dizinler,/var/adm/ ve /etc olarak sayılabilir. Bazen /etc içinde yer alan dosyaların yeri veya şekli değişmiş olabilir. Onun için en güvenlisi teker teker dosyaları inceleyip kopyalamaktır. Belirli dosyaları yeni sistemi kurduktan sonra hemen kopyalayabilirsiniz : /etc/group/etc/printcap /etc/hosts ... Daha önce shadow kullanmayan bir sistemden shadow sistemine geçiyorsanız, /etc/passwd ve /etc/shadow dosyalarında gerekli değişiklikleri yapmadan yeni yerine kopyalamayın. Ayrıca ne olur ne olmaz diye çalıştığını bildiğiniz bir çekirdeği de yedeğe almayı ihmal etmeyin. 5.6 Çekirdeğin Derlenmesi Bu bölümde, çekirdeğin konfigürasyonu ve derlenmesi için gerekli bilgiler vardır. Çekirdek derleme uzun ve zahmetli bir işlemdir. Derleme aşamasını en kısa zamanda ve en uygun yoldan gerçekleştirmek gerekir. Derleme işlemi, kullanıcının önüne kafasını karıştıracak kadar çok seçenek sunar. Nedir bu çekirdek? Genel anlamda çekirdek, yazılımın ve donanımın arasında bekleyerek iletişimi sağlayan bir arabirimdir. Çalışan tüm programların ve süreçlerin hafıza ile olan ilişkilerini düzenler. İşlemcinin gücünün tüm bu programlar arasında adil bir şekilde dağıtımını üzerine alır. Bu işlemleri kullanıcının haberi olmadan her an durmaksızın yapar. Çekirdek kaynak dosyaları diskte hatırı sayılır bir alan tutar. Örneğin sürüm 2.0.20 yaklaşık 6Mb disk alanı kaplar. Açıldığı zaman ise toplam kapladığı alan 24 Mb olur. Derleme aşamasından sonra bu rakam 30 Mb'yi geçer. Her eklenen aygıt sürücü desteği bir miktar daha yer alır. Kullandığınız sisteme göre çekirdeğin derlenme süresi değişkenlik gösterir. 12 Mb 486DX4/100 makinasında, 5 dosya sistemi desteği, ağ desteği ve ses kartı sürücüsü ile yaklaşık 30 dakika sürer. Aynı konfigürasyonu içeren çekirdeğin derlenmesi ise daha güçsüz bir makina olan 8Mb 386DX/40 altında 1.5 saati bulur. Derlerken gidip çayınızı için, biraz televizyon seyredin. Makinaniz 386 ise bir banyo alıp dışarı çıkın, alışveriş yapın. Çok ümitsiz bir durumdaysanız, yapılacak en iyi şey en yakın bilgisayar satıcısına uğrayarak yeni fiyatları sormak :-) Çekirdek kaynak kodu , ODTÜ ftp arşivindeki adresinden veya tsx-11.mit.edu adresinin yansısını tutan herhangi bir adresten alınabilir. Bu dizin altındaki Linux sürümlerinin bir tanesini (v1.2, v2.0, v2.1 gibi) seçtikten sonra altındaki dosyayı alabilirsiniz. Dosyanın ismi linux-x.y.z.tar.gz yapısındadır. Aşağıdaki örnekte ODTÜ ftp arşivinden 2.0.20 sürümünün alınışı gösterilmektedir: $ ftp ftp.metu.edu.trConnected to ephesus.cc.metu.edu.tr.220-220-Welcome to METU Ftp Site !220-220-All logins and transfers are logged with your hostname.220-If you do not agree with this policy, please cancel now.220-220 ephesus FTP server (Version wu-2.4(5) Wed Jan 10 18:06:56 EET 1996) ready.Name (ftp.metu.edu.tr:gorkem): ftp331 Guest login ok, send your complete e-mail address as password.Password:230-################################################## ########################230-## Welcome to the Middle East Technical University Ftp Archive ##230-################################################## ########################230-230-230-Hello ftp@compclup.ceng.metu.edu.tr !230-You are the 19. anonymous user. 230-Maximum number of users allowed is 100.230-Local Time is Tue Nov 5 12:19:41 1996.230-230-Mirrored sites are placed under the directory /pub230-This archive is maintained by ftpload@ftp.metu.edu.tr230-You can reach this archive via FSP at port 21.230-230-You can reach public directories via "cd dirname" 230-command independent of your current location; 230-e.g. "cd linux" instead of "cd /pub/linux"230-230 Guest login ok, access restrictions apply.ftp> cd /pub/linux/tsx/sources/system/250-Please read the file README250- it was last modified on Mon Sep 16 11:36:00 1996 - 50 days ago250 CWD command successful.ftp> dir200 PORT command successful.150 Opening ASCII mode data connection for /bin/ls.total 66-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 36981 Sep 16 12:36 CREDITSdrwxr-xr-x 3 ftpload ftp-adm 512 Oct 13 15:59 Historic-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 12056 Sep 16 12:36 READMEdrwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 512 Oct 14 11:47 SillySoundsdrwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 512 Oct 13 18:17 testingdrwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 512 Oct 14 11:47 v1.0drwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 2048 Oct 31 21:55 v1.1drwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 1024 Jun 25 11:34 v1.2drwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 6656 Sep 27 04:24 v1.3drwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 1536 Nov 2 00:05 v2.0drwxr-xr-x 2 ftpload ftp-adm 512 Nov 2 21:33 v2.1226 Transfer complete.ftp> cd v2.0250 CWD command successful.ftp> bin200 Type set to I.ftp> dir linux*200 PORT command successful.150 Opening ASCII mode data connection for /bin/ls.total 141009-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5859566 Jul 3 11:22 linux-2.0.1.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5940281 Jul 27 06:39 linux-2.0.10.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5952403 Aug 5 03:01 linux-2.0.11.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5954278 Aug 9 12:53 linux-2.0.12.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5981780 Aug 16 06:19 linux-2.0.13.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5984960 Aug 20 11:52 linux-2.0.14.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5986368 Aug 25 06:20 linux-2.0.15.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5990228 Aug 31 14:03 linux-2.0.16.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5991606 Sep 2 06:37 linux-2.0.17.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5993351 Sep 5 10:38 linux-2.0.18.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5997342 Sep 11 10:21 linux-2.0.19.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5861789 Jul 5 12:09 linux-2.0.2.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5997693 Sep 13 08:53 linux-2.0.20.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5999162 Sep 20 09:51 linux-2.0.21.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 6009488 Oct 8 13:02 linux-2.0.22.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 6010694 Oct 18 08:20 linux-2.0.23.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5931967 Jul 6 07:53 linux-2.0.3.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5926911 Jul 8 08:48 linux-2.0.4.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5927899 Jul 10 08:23 linux-2.0.5.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5929807 Jul 12 07:22 linux-2.0.6.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5931378 Jul 15 07:38 linux-2.0.7.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5936467 Jul 20 02:52 linux-2.0.8.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5939510 Jul 26 04:09 linux-2.0.9.tar.gz-rw-r--r-- 1 ftpload ftp-adm 5843677 Jun 9 23:36 linux-2.0.tar.gz226 Transfer complete.ftp> get linux-2.0.20.tar.gz200 PORT command successful.150 Opening BINARY mode data connection for linux-2.0.20.tar.gz (5997693 bytes).226 Transfer complete.5997693 bytes received in 136 secs (43 Kbytes/sec)ftp> quit221 Goodbye. Sisteme root olarak giriş yapın ve /usr/src dizinine geçin. Linux'un kurulması aşamasında çekirdekleri de kurmuş iseniz bu dizinde 'linux' isminde ve eski çekirdeğin kaynak kodlarını kapsayan bir alt dizin göreceksiniz. Genellikle her kullanıcının yaptığı, bu dizinin ismini o an çalışan çekirdeğin sürümüne göre değiştirmektir. Çekirdek sürümünü bulmak için ise uname -r komutunu kullanabilirsiniz. $ uname -r 2.0.23 Bu komuttan çekirdeğin 2.0.23 sürümü olduğunu anlayabiliriz. Çekirdek kodunu içeren paketi açmadan önce /usr/src dizinine kopyalayın, ve açmadan önce bu dizinde 'linux' isimli bir dizinin olmadığına emin olun. Şimdi /usr/src içinde iken sıkıştırılmış çekirdek kodunu 'tar' komutu yardımıyla açın. # tar -zxf linux-x.y.z.tar.gz Komutun işletimi bitince 'linux' dizini oluşur. İlk defa derleme işlemi yapacaksanız aşağıdaki komutları sırasıyla yazın. # cd /usr/include # rm -rf asm linux scsi # ln -s /usr/src/linux/include/asm-i386 asm # ln -s /usr/src/linux/include/linux linux # ln -s /usr/src/linux/include/scsi scsi # cd /usr/src/linux # make mrproper Çekirdek Konfigürasyonu /usr/src/linux dizini altinda iken make config yazın. Bu komut, bir konfigürasyon dosyası yaratmak amacıyla sorular sorar. Karşınıza çıkan sorulara 'y' (evet) veya 'n' (hayır) ile cevap vermeniz gerekir. Bazı aygıt sürücülerde 'm' seçeneği de olabilir. Bunun anlamı, sistem o programı modül olarak derleyecek ve çekirdeğe dahil etmeyecek demektir. Kullanıcı derleme aşamasından sonra istediği zaman bu modülü çekirdeğe dahil edebilir, işini bitirdikten sonra da çıkarabilir. 2.0.x ve daha yukarı sürümlerde '?' tuşuna basmakla daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz. Aşağıda bazı konfigürasyon parametreleri verilmiştir. Matematik işlemci emülasyonu (Kernel math emulation) Kullandığınız makinanın işlemcisi yardımcı matematik işlemcisine sahip değilse (486SX, 386SX veya daha düşük makinalar) bu seçeneğe evet cevabını vermelisiniz. Normal (MFM/RLL) disk ve IDE disk/cdrom desteği (Normal disk and IDE disk/cdrom support) Hemen herkesin kullandığı PC sabit disklerinin standart olması sebebiyle bu seçenege 'y' cevabı verilebilir. Daha ileride SCSI sabit disk ve cdrom desteği de sorulacaktır. Ardından gelecek olan 'old disks-only' ve 'new IDE' sürücülerinden birini seçerken, aralarındaki farkın ilkinde tek arabirim üzerinden iki adet diski desteklemesi, diğerinde ise ikinci arabirim ile birlikte IDE/ATAPI cdrom'ları desteklemesidir. Ağ desteği (Networking support) Makinanız herhangi bir ağ üzerinde ise (İnternet gibi), veya İnternet'e bağlanmak için SLIP, PPP gibi programları kullanmak istiyorsanız bu bölüme 'y' cevabı vermelisiniz. Fakat, ağ üzerinde olmasanız bile her geçen gün yeni yeni uygulama programlarının ve paketlerin ağ desteğine ihtiyacı olduğunu düşünürsek (X Window gibi) bu bölüme 'y' cevabı vermeniz şart görünüyor. En fazla 16Mb hafıza (Limit memory to low 16Mb) Bazı hatalı 386 DMA denetleyicileri hafızanın 16Mb'tan yüksek bölümlerine ulaşamazlar. Çok nadir görülen bu durum makinanızda varsa bu seçeneği 'y' ile geçin. System V IPC (System V IPC): IPC (Interprocess Communication) desteği verir. Bazı Perl programları ve oyunlar (DOOM gibi) bu seçenek olmadan çalışamazlar. Bu durumda ne yaptığınızı iyi bilmiyorsanız bu seçeneğe 'y' -evet- cevabı verin. İşlemci tipi (386, 486, Pentium, PPro): Burada, çekirdeğinizi hangi tür makina için derliyorsanız, o makinanın tipini giriniz. SCSI desteği (SCSI Support): SCSI aygıtlarınız var ise bu seçenek için 'evet' deyin. Daha sonra da karşınıza gelecek SCSI aygıtlar arasından size uygun olanları alın. Ağ kartı desteği (Network Device Support): Ağa bağlanmak için bir kart kullanacaksanız veya SLIP, PPP bağlantıları, ya da paralel port üzerinden yapacağınız her türlü işlemler için bu seçeneği işaretleyin. Ardından ekrana gelen kart tiplerinden uygun olanlarını seçin. Dosya sistemleri (Filesystems): Burada, aşağıdaki dosya sistemlerinden kullanmak istediklerinizi seçebilirsiniz. minix: Yeni dağıtımlar , artik tarih olmaya başlayan bu dosya sistemini desteklememekte. Bazı kurtarma disketleri yaratmak için daha yaygın, fakat daha az kararlı olan ext2 dosya sistemine tercih edilirler. Extended file system (ext): Bu da artık kullanımı olmayan bir dosya sistemi. Desteğini ekleyip eklememek size kalmış. Second extended file system (ext2): Linux'un kullandığı en önemli dosya sistemi. Alınması şart. xiafs: Artık kullanılmıyor. msdos: Sabit diskinizde DOS bölümü varsa, ya da DOS disketi kullanmak istiyorsanız, alın. umsdos: MS-DOS dosya sistemine bazı yenilikler (uzun dosya isimleri gibi) getirilerek oluşturulan bir teknoloji. MS-DOS desteği almadıysanız buna da gerek yok. proc: Bu aslında gerçek bir dosya sistemi değil, çekirdek görüntüsüdür. `y' cevabını vermezseniz ileride başınız çok ağrır. NFS: Linux makinaniz bir ağ üzerinde kurulu iken ağ üzerindeki diğer makinaların dosya sistemlerini kullanabilmenizi sağlar. ISO9660: CD-ROM sürücünüzü Linux altında kullanabilmek için 'y' cevabı verin. OS/2 HPFS: OS/2 dosya sistemlerini okuyabilmek için 'y' cevabı verin. System V: Bir UN*X sürümü olan System V makinalarının dosya sistemleri üzerinde çalışabilmeyi sağlar. Karakter aygıtlar (Character devices): Bu bölümde yazıcı, fare ve bazı teyp yedekleme sürücüleri gibi karakter aygıtları (iletişimini karakter karakter sağlayan aygıtlar) için sürücüleri ekleyebilirsiniz. Ses kartı (Sound Card Support): Linux'un ses kapasitesini "duyabilmek" için bu desteği ekleyin. Çekirdek işlemleri (Kernel Hacking): Çekirdekten doğan hataların bulunmasını kolaylaştıran bu seçenek, programcılara yönelik. Tüm bu işlemlerin ardından make config komutunun görevi bitmiş olur. |
||
|
||
| Temizlik Fazla dosyaları temizlemek, gerekli olan dosyaların da yerinde olup olmadığını kontrol etmek için , sırasıyla # make dep # make clean yazın. Ardından tüm nesne dosyaları ve eski sürümden arta kalan dosyalar silinecektir. Bu adımı es geçmemelisiniz. Temizlik işleminden sonra, # make zImage , veya # make zdisk yazın. Eğer bir kişisel bilgisayarda çalışıyorsanız, ilk seçenekte çekirdek derlenip /usr/src/linux/arch/i386/boot dizini altına zImage adıyla yerleştirilecektir. Buraya yerleştirilmeden önce yerden kazanmak için çekirdek sıkıştırılır. Diğer durumda ise yeni çekirdek sabit disk yerine A: disket sürücüsüne yazılır. Disket üzerine yazmanın bir avantajı, kararlı olmayan ve sistemi açmayan çekirdek ile karşılaşılması halinde, sistemi sabit disk üzerindeki eski çekirdekten açabilme imkanı bırakmasıdır. Çekirdeğin Kurulması LILO, bilgisayarın açılışı anında çekirdek ile ilgili düzenlemeleri okur, buna göre hangi çekirdekten açması gerektiğini anlar. Konfigürasyon dosyası biraz karmaşık olmasına rağmen kullanım aşamasında büyük yararlar sağlar. /etc/lilo.conf dosyasının içinde gerekli olan kurulum bilgileri vardır. Bu dosyanın bir bölüm aşağıda görülüyor. image = /vmlinuz label = linux root = /dev/hda1 other = /dev/hda1 label = dos table = /dev/hda image = ibaresi kurulu olan çekirdeğe işaret eder. Çoğu kullanıcı bu kısma vmlinuz yazar. label = bölümünde hangi işletim sistemi veya çekirdek sürümünun açılışta kullanılacağı yazılır. Hemen altındaki root bölümünde ise label = kısmında seçilen işletim sisteminin hiyerarşik sırada en üst dizin yapısı yazılır. Eski çekirdeğin bir yedeğini alın ve yeni derlediğiniz çekirdeği image = satırında belirtilen yere kopyalayın. # cp zImage /vmlinuz Şimdi LILO programını çalıştırın. Komut satırında lilo yazmak yeterlidir. `*' karakteri, çalıştırılacak ilk çekirdeği veya sistemi gösterir. # lilo Added linux * Added dos LILO ve konfigürasyonu hakkında , daha fazla bilgi LILO-NASIL çevirisinden alınabilir. Yeni bir çekirdeği derledikten sonra LILO üzerinden ekleme yapmak ve açılış anında kullanmak için /etc/lilo.conf dosyasındaki image = /vmlinuz label = Linux root = /dev/hda1 satırlarının kopyasını çıkarın, image , label ve root yerine sırasıyla yeni derlenen çekirdeğin sabit disk üzerindeki yerini, ismini ve Linux işletim sisteminizin kök dizinini yazın. Bunlara ek olarak, açılış anında bekleme sağlamak ve seçim yapabilmek için konfigürasyon dosyasının başına delay = xxx ekleyebilirsiniz. xxx sayısı, gecikme zamanı saniyenin onda biri olarak verilir. Bu sayede açılış anında , örneğin shift tuşuna basılarak istenen çekirdeğin ismi (label = satırında yazılan isim) seçilir ve çalıştırılır. Çekirdeğin Yamanması (patch) Çekirdeğin her yeni sürümüyle birlikte bir önceki sürümünun yaması da gelir. Yamayı uygulamak, tüm çekirdeğin tekrar derlenmesinden daha kolaydır. Örnek olarak, elinizde 2.0.10 çekirdeği var ve ftp adresinde 2.0.11 sürümü bekliyor. Halihazırdaki çekirdeği 2.0.11 sürümüne yükseltelim: Yamayı önce /usr/src dizinine kopyalayın. Bu dizin altında iken # zcat patch-2.0.11.gz | patch -p0 veya eğer sıkıştırılmış değilse # patch -p0 < patch-2.0.11 yazın. Bu komutun ardından satırlar ekrandan kaymaya başlayacak ve yama işlemi tamamlanacaktır. Satırlar bazen o kadar hızlı kayar ki neler yazdığını bile göremeyebilirsiniz. Yamanın başarılı bir şekilde tamamlandığından emin olmak amacıyla, /usr/src/linux dizini altında .rej uzantılı dosyalara bakın. # find . -name '*.rej' -print Komut, .rej uzantılı dosyalar bulursa yama işlemi tamamlanamamış demektir. Eğer yama işlemi tamamlanırsa, sırasıyla # make clean # make config # make dep komutlarını yazın. Bu komutlarla ilgili detaylı bilgi önceki konuda anlatılmıştır. patch komutunun alabildiği bazı seçenekler vardır. patch -s komutu oluşabilecek tüm hata mesajlarını ekrana yazar. Diğer yama seçenekleri man patch yazarak görülebilir. Birkaç yamanın ardından, .orig uzantılı dosyalar etrafta dolaşmaya başlar. Bu dosyalar gereksizdir, büyük yer kapladıkları için silinmeleri gerekir. Aşağıdaki komut yardımıyla /usr/src/linux dizini altında .orig uzantılı dosyaları silebilirsiniz. # find /usr/src/linux -name '*.orig' -exec rm -f {} ';' Çıkabilecek Sorunlar Eger rutin bir çekirdek güncellemesinden sonra yeni çekirdeğiniz gerçekten garip şeyler yapıyorsa, büyük ihtimalle yeni çekirdeğinizi derlemeden önce "make clean" komutunu kullanmayı unutmuşsunuzdur. Eğer çekirdek çok fazla hafıza harcıyorsa, çok büyükse, veya yeni 786DX6/440 makinanızda bile derlenmesi sonsuza kadar sürüyorsa, büyük ihtimalle ayarlanmış bir çok gereksiz parça (aygıt sürücüleri, dosya sistemleri, vb.) vardır. Büyük çekirdeklerin en belirgin özelliği sürekli hafızadan diske ve diskten hafızaya takas yapmalarıdır. Çekirdeğinizin ne kadar hafıza kullandığını makinanın toplam hafızasından /proc/meminfo dosyasındaki total mem değerini çıkararak veya free komutunun çıktısından öğrenebilirsiniz. Ayrıca dmesg komutunu kullanarak (veya çekirdek kayıt dosyasına bakarak) da bu değere ulaşabilirsiniz. Memory: 15124k/16384k available (552k kernel code, 384k reserved, 324k data) LILO'yu çalışıtırmayı unuttunuz, veya sistem hiç açılmıyorsa bu durumda yapacağınız en iyi şey disketten açılış yapmak ve daha sonra açılış yapabilen başka bir disket hazırlamaktır. Eğer eski çekirdek 1.2.X ve daha düşükse ve bunu 2.0.x sürümüne yükseltmek istiyorsanız, 2.0.x çekirdek kurulumunda getirilen bazı değişiklikler sorun çıkartabilir. /usr/src/linux/Documentation/Changes dosyasında yapmanız gereken değişklik listesi vardır. gcc, libc gibi birkaç paketi yeniden kurmanız gerekebilir. Aynı anda birkaç çekirdek kaynak kodunu sistemde bulundurmayı düşünüyorsanız, izlenecek en güvenilir yol, her birine /usr/src/linux-x.y.z ismini vermektir (x.y.z halihazırdaki çekirdek sürümünü gösterir). Ardından sembolik bir bağlantı yardımıyla istediğiniz kaynak dizinini seçebilirsiniz, örneğin # ln -sf linux-2.0.2 /usr/src/linux komutu, linux-2.0.2 dizinini aktif hale getirir. Artık kaynak dosyalarının bulunduğu yer linux-2.0.2 dizinidir. 5.7 Modüller (Yüklenebilir Çekirdek Parçaları) Linux işletim sistemi çekirdeğinin boyu genellikle 400-600Kb arasındadır. Hantal çekirdeklerde bu sayı 800Kb'lara kadar çıkabilir. Çekirdeğin boyunun büyümesi, sistemin performansını olumsuz yönde etkiler. Özellikle bilgisiz kullanıcıların gerekli gereksiz tüm desteği çekirdeğe yüklemesi sıkça görülür. Bunun önüne geçmek de deneyim ister. Linux'a özgü özelliklerden birisi modüllerdir (yüklenebilir çekirdek parçaları). Modüller sayesinde nadiren gerekli duyulan bir çekirdek parçası sadece gerektiği zaman çekirdeğe eklenir. Örneğin Java programlarını her zaman çalıştırmak istemiyorsanız, bu desteği modül olarak derleyip bir kenara koyarsınız. Ne zaman bir Java programı çalıştırılacaksa bu modül hafızaya yüklenecektir. Bir modül, çekirdeğin derleme aşamasında `M' parametresiyle tanımlanır. Her desteğin modülü henüz geliştirilmemiş olmasına rağmen bu sayı gün geçtikçe artmaktadır. İlginizi çekebilecek modüller arasında disket desteği, yazıcı desteği, minix dosya sistemi desteği veya SCSI aygıt sürücü desteği sayılabilir. Bir modülü derledikten sonra modüle ait dosya /lib/modules dizini altında yeralır. Burada istenilen bir modül # insmod modul-ismi komutuyla çekirdeğe eklenir. Modülü hafızadan çıkarmak için # rmmod modul-ismi yazın. Hafızadaki modüllerin bir listesini görebilmek için de lsmod komutu kullanılabilir. kerneld komutu, arkaplanda çalışarak gerekli olan modülleri anında yükler. Bu sayede çekirdeğe eklemek için insmod komutuna gerek kalmaz. Ayrıca belirli bir süre içinde kullanılmayan modülleri de çekirdekten atar. 5.8 Yeni Yazılımların Yüklenmesi Linux işletim sistemi, benzerlerine nazaran çok büyük bir hızla genişliyor. Her an yeni bir program, yeni bir yazılım piyasaya çıkıyor ve bunları takip etmek de gittikçe zorlaşıyor. Bir ftp adresini kontrol ettikten iki gün sonra tekrar bakıyorsunuz ki üç-beş yeni yazılım gelivermiş. Tabi ki her an her programı makinanıza indirip açmak zorunda değilsiniz. Buna ne zamanınız, ne de sabit diskiniz yeter (Linux'un sunsite arşivi 20GB'tan fazla yer kaplıyor!). Öyleyse tespih çeker gibi program indirmek veya varolan yazılımları güncellemek komik olur. Sadece gereken zamanda gereken dosyaları makinanıza kurmalı veya güncellemelisiniz. Bu işlem çekirdek için de geçerlidir. Bazı çekirdek fanatikleri çekirdeği çıktığı anda makinalarına indirir ve derlerler. Linux'a çok önemli bir fonksiyon kazandırmayacaksa her an çekirdek derlemek hem zaman kaybı olur, hem de derleme esnasında sistemi yavaşlatarak diğer kullanıcıları kızdırır. Kurmak istediğiniz ve ftp adresinden bulup getirilen dosya çok büyük ihtimalle tar ve gzip ile arşivlenip sıkıştırılmıştır. Bu dosyanın sonu genellikle tar.gz, tgz veya tar.Z ile biter. Dosya kaynak koduyla veya çalıştırılabilir program olarak dağıtılıyor olabilir . Her iki durumda da yapılacak işlemler birbirine benzer. Öncelikle yazılımın açıldığı zaman hangi dizine kendini yerleştireceğine bakmak gerekir. Bunu tar komutunun -t seçeneği ile kontrol edin. compress ve gzip ile sıkıştırılmış dosyalar için, # tar -ztvf dosya.tar.gz komutu kullanılabilir. Çok nadir durumlarda dosya, kendine ait bir dizin yaratmaz, onlarca programı ve konfigürasyon dosyasını bulunduğunuz dizine yazar. Karmaşıklık yaratan bu durumdan ancak arşivi ayrı bir dizin altında açmakla kurtulabilirsiniz. Linux'çular yeni bir yazılımı denemek istediklerinde arşivi genellikle /usr/src veya /usr/local/src dizini altına kopyalarlar ve burada açarak biraz sonra anlatılacak konfigürasyon işlemini uygularlar. Derleme gerektirmeyen bazı programların ise doğrudan kök dizinde açılmaları gerekebilir. Bu programlar açıldıkları anda çalışmaya hazırdırlar. /usr/src veya /usr/local/src dizini altına dosyayı açtıktan sonra bol miktarda dosya ve dizinle karşılaşabilirsiniz. Buna en iyi örnek Linux çekirdeğidir. Burada yeralan bazı anahtar dosyalar yazılımın kurulması için hayati önem arzeder. Öncelikle README, README.linux ve varsa INSTALL dosyalarının gözden geçirilmesi gerekir. Bunlar sırayla bir kullanıcı olarak dosyaları nasıl kuracağınızı ayrıntılarıyla söyler. Kurma aşamasında dikkat edilecek dosyalardan ilki Makefile veya makefile dosyasıdır. Bu dosyanın içinde (nadiren) küçük birkaç değişiklik yapmak gerekebilir. Diğer kontol edilmesi gereken dosya ise varsa config.h dosyasıdır. Bunu da sistem gereksinimize göre değiştirmelisiniz. |
||
|
||
| Bazen başta derleyici olmak üzere sistemdeki yazılımı baştan aşağı kontrol eden programlar olabilir (configure gibi). Bunların da komut satırından çalıştırılmaları gerekir. Varsa Makefile dosyasına göre yazılımı kurmak için make komutunu kullanın. make komutu kuruluma make all, make install gibi bazı parametreler alabilir. make all, halihazırda yeralan tüm yazılımları kurarken make install, bu yazılımı konfigürasyon dosyalarının gösterdiği dizinlere yerleştirirler. Çoğu büyük paketler, man dosyalarıyla birlikte gelirler. Bunları da diğer man dosyalarının yanına (/usr/man) koymak için ayrı bir make install.man türü komut kullanmak gerekebilir. Her durumda, mutlaka README dosyasını okuyun. Biraz sıkıcı gelse de sizi zaman kaybından kurtaracaktır. Slackware dağıtımını kullanıyorsanız, yüklenmiş yazılımları silmek için 2 yolunuz var. Birincisi, root olarak sisteme girip, istemediğiniz programları tek tek komut satırından silebilirsiniz. Ama bu size önerebileceğimiz bir yol değil ve çok fazla sakıncası var. Örneğin, programı silip, ona olan bağlantıları unutabilirsiniz. Ya da tam tersi olabilir. İkinci yol ve en geçerlisi, Slackware dağıtımı ile gelen pkgtool programı kullanmanız. pkgtool seçenekleri arasındaki remove package işinize yarayacaktır. 5.9 Sistem Açılış Dosyaları Linux makinası açılırken onlarca dosyayı okur. Birkaç dakika içinde çekirdeği hafızaya yükler, belirli dizinlerin altındaki programları arkaplanda çalıştırır. Sistem uyanırken hatırı sayılır nicelikte konfigürasyon dosyası elden geçer. Açık bir işletim sistemini diğerlerinden ayıran bir özellik de kullanıcının büyük bir kolaylıkla bu konfigürasyon dosyalarını değiştirebilmesidir. Sistem açılış dosyalarında , özellikle ağ temelli dosyalarda değişiklik yapabilmek için TCP/IP konusunda basit temelleri anlayabilmiş olmanız gerekir. Açılış dosyalarında, tek bir kullanıcı için veya sistemde hesabı olan herkese yönelik olarak değişiklik yapmak mümkündür. Pek çok kullanıcı bu açılış dosyalarıyla oynayarak Linux'u daha yakından öğrenme imkanına sahip olur. İnternet servisi veren bir makina bu servisini daemon'lar aracılığıyla yapar. Bir daemon, her makina tarafından bilinen bir port numarasını açar ve dinlemeye koyulur. Eğer sorumlu olduğu port adresine istek gelirse bu isteğe cevap vererek servise başlar. Bash kabuğunun anlatıldığı konu içinde sisteme girerken okunan dosyaları anlatmıştım. Sistemde yeralan önemli dizinler de dosya sistemi yapısı konusunda detaylı olarak belirtilmişti. Bu bölümde daemonlardan kısaca bahsedip açılış anında çalıştırılan programlara ve bunların konfigürasyon dosyalarına kısa bir giriş yapılacaktır. inetd ve /etc/inetd.conf inetd, en ağır görevleri üstlenen ve en önemli İnternet servislerindendir. Bu program sistem açılırken arkaplanda çalışmaya bırakılır. inetd'nin görevi belirli portları dinleyerek bu portlara yapılan bağlantıları denetlemektir. Bir bağlantı yapıldığı anda inetd bu portla ilgilenecek olan programı çalıştırır. Örnek olarak Linux'a ftp isteği geldiği anda inetd, ftp isteğine cevap verecek olan wu.ftpd programını uyandırır ve geri kalanını bu programa bırakır. inetd olmasaydı her standart port numarası için bu portu dinleyecek olan bir program arkaplanda çalışıyor olacaktı. Bu da sisteme normalden daha fazla yükün binmesi demektir. inetd'nin kullandığı konfigürasyon dosyası /etc/inetd.conf'tur. Bu dosyadan bir bölüm aşağıda yeralmaktadır : # "kill -HUP ".# The inetd will re-read this file whenever it gets that signal.## #time stream tcp nowait root internaltime dgram udp wait root internalftp stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd wu.ftpdtelnet stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.telnetd#nntp stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.nntpdshell stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rshd -Llogin stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rlogindntalk dgram udp wait root /usr/sbin/tcpd in.talkdpop3 stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.pop3dimap2 stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd imapdfinger stream tcp nowait nobody /usr/sbin/tcpd in.fingerd -wsystat stream tcp nowait nobody /usr/sbin/tcpd /bin/ps -auwwxnetstat stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd /bin/netstat -a# End of inetd.conf. /etc altında bir konfigürasyon dosyasını değiştirmek isterseniz, o dosyayı okuyan ve arkaplanda çalışıyor durumda bulunan süreçleri bundan haberdar etmelisiniz. Çünkü bu dizindeki bazı dosyalar sadece açılışta okunur. inetd, yukarıdaki inetd.conf dosyasını sistem açılırken okuyacaktır. Değişiklik yaptıktan sonra inetd'nin bu değişiklikten tekrar haberinin olması için bu sürecin PID numarasını ps -aux komutu ile bir kenara not edin ve şunları yazın. # kill -HUP PID-inetd yerine not ettiğiniz süreç numarasını girmelisiniz. Bu sayede inetd kendisine ait olan inetd.conf dosyasını tekrar okuyacak ve değişiklikler işleme konacaktır. Her bilgisayar tarafından bilinen servislerin isimleri ve hangi portları (portları) kullandıkları /etc/services dosyasında tutulur. syslogd ve /etc/syslog.conf syslogd programı Linux'taki çeşitli olayların kayıtlarını tutar. Bunlar genellikle hata mesajları veya çekirdek mesajları gibi kayıtlardır. syslogd sistem açılırken arkaplanda işlemeye bırakılır. /etc/syslog.conf, syslogd programının konfigürasyonu için kullanılır. Normal olarak sistem kayıtları /usr/adm/messages dosyasının sonuna eklenir. Bu dosyanın yapısı biraz karışık olmasına rağmen eğer sistem yöneticiyseniz syslogd sizin en büyük yardımcınız olabilir. Örnek bir syslog.conf dosyası aşağıda yeralıyor. *.info;*.notice /usr/adm/messages*.debug /usr/adm/debug*.warn /usr/adm/syslog*.emerg;*.alert;*.crit /dev/tty8mail.* /dev/tty9kern.* /dev/tty10 Bu dosyanın en solunda yeralan ve nokta ile ayrılmış olan iki kelimeden ilki, kaydı yapılan program grubudur. Bu kısma kern (çekirdek mesajları), mail (sendmail mesajları), login (sisteme giriş veya sistemden çıkış mesajları), auth, authpriv veya security (güvenlik mesajları), cron (cron mesajları), daemon (deamon'lardan gelen mesajlar),lpr (yazıcı mesajları), news (haber grubu mesajları), user (kullanıcı mesajları) veya uucp (uucp mesajları) yazılabilir. Noktanın sağındaki kelime ise kaydı yapılan program grubunun mesaj önem sırasını belirler. Bu kısımda önem sırasına göre debug, info, notice, warning, err, crit, alert ve emerg bulunur. Dosyanın sağında yeralan kısımda ise bu mesajların hangi dosyaya yazılacağı vardır. Yukarıda verilen örnekte, syslogd'den gelen mesajlar sanal konsollardan kullanılmayanlara yönlendirilmiştir. Böylece sistem yöneticisi F8, F9 ve F10 tuşlarını kullanarak sistem kayıtlarına anında ulaşabilir. Başka bir makinaya kayıt tutturmak da mümkündür. Uzak makinanın ismi syslog.conf dosyasının sağ bölümüne yazılır. Böylece diğer makina yerel olarak sistem kayıtlarını tutacaktır. mail.err @ordek.cclub.metu.edu.tr Bazı kritik ve sistemin düzgün çalışmadığını haber verebilecek mesajların konsola yönlendirilmesinde fayda vardır. kern.crit /dev/console Sisteme bağlanmış olan kullanıcılar hakkında bilgiyi ise /var/adm/wtmp dosyası tutar. Bu dosya ASCII olmadığından doğrudan okunamaz, last komutu ile içeriği incelenebilir. Buna ek olarak çeşitli paketler çalıştırılıyorsa onların yarattığı kayıt dosyaları da incelenmelidir. Örneğin ftp çalışıyorsa /var/adm/xferlog kimin ftp ile hangi dosyaları aktardığını gösterir. Bu tür dosyalar içerisinde elde edilebilecek ipuçları ile sistemin çalışma performansı artırılabilir, kendisini pek belli etmeyen hatalar bulunabilir. init ve /etc/inittab init, sistemde ilk çalışan programdır. Neredeyse sistemin tüm açılış yükünü elinde tutar. init sayesinde açılış anında hangi programların çalışacağı belirlenir. Bu programları da /etc/inittab dosyasından öğrenir. Burada /etc/inittab dosyasından alınan birkaç örnek satır yeralıyor. Her satırın sonunda çalıştırılacak olan dosyalar var. # Default runlevel.id:3:initdefault:# System initialization (runs when system boots).si:S:sysinit:/etc/rc.d/rc.S# Script to run when going single user (runlevel 1).su:1S:wait:/etc/rc.d/rc.K# Script to run when going multi user.rc:23456:wait:/etc/rc.d/rc.M# What to do at the "Three Finger Salute".ca::ctrlaltdel:/sbin/shutdown -t5 -rfn now# Runlevel 0 halts the system.l0:0:wait:/etc/rc.d/rc.0# Runlevel 6 reboots the system.l6:6:wait:/etc/rc.d/rc.6# What to do when power fails (shutdown to single user).pfwerfail:/sbin/shutdown -f +5 "THE POWER IS FAILING"# If power is back before shutdown, cancel the running shutdown.pg:0123456owerokwait:/sbin/shutdown -c "THE POWER IS BACK"# If power comes back in single user mode, return to multi user mode.ps:Sowerokwait:/sbin/init 5c1:1235:respawn:/sbin/agetty 38400 tty1 linuxc2:1235:respawn:/sbin/agetty 38400 tty2 linuxc3:1235:respawn:/sbin/agetty 38400 tty3 linuxc4:1235:respawn:/sbin/agetty 38400 tty4 linuxc5:1235:respawn:/sbin/agetty 38400 tty5 linuxc6:12345:respawn:/sbin/agetty 38400 tty6 linux# Serial lines#s1:12345:respawn:/sbin/agetty 19200 ttyS0 vt100#s2:12345:respawn:/sbin/agetty 19200 ttyS1 vt100# Dialup lines#d1:12345:respawn:/sbin/agetty -mt60 38400,19200,9600,2400,1200 ttyS0 vt100#d2:12345:respawn:/sbin/agetty -mt60 38400,19200,9600,2400,1200 ttyS1 vt100x1:4:wait:/etc/rc.d/rc.4 Bir Linux makinasının birkaç tane çalışma düzeni vardır. Bunlardan birkaçı 3 (çok kullanıcılı konum), 1 (tek kullanıcılı konum) ve 4 (X Window konumu)'tür. Her konum, bir sayı veya bu sayılara karşılık gelen tek harften oluşur. Bir konum altında çalışırken diğerine geçebilmek için init veya telinit komutu kullanılır. /etc/inittab'da yeralan dosya isimleri değiştirilebilir veya kullanıcının isteği doğrultusunda her çalışma modu için farklı dosyalar çalıştırilabilir. # init 1 Switching to runlevel 1 Sending all processes the TERM signal Waiting for processes to terminate........ Turning off quota..Single user mode. init komutundan sonra açmak istediğiniz çalışma düzenine ait olan sayıyı yazabilirsiniz. Örneğin init 0 komutu sistemi kapatacaktır. Yukarıdaki komut çalıştıktan sonra /etc/inittab dosyasında bu konuma ait olan /etc/rc.d/rc.K dosyası çalıştırılır. Bu dosya çalıştıktan sonra dışarıdan yapılan bağlantılara izin verilmez. /etc/inittab dosyasında yapılacak her değişikliğin ardından # init q komutunu vererek init programının inittab dosyasını tekrar okuyup değişikliklerden haberdar olmmasını sağlamalısınız. O an sistemin hangi konumda çalıştığını bulabilmek için runlevel komutunu kullanın : $ runlevel N 3 Sistem, yukarıdaki bilgilere göre 3 numaralı konumda (çok kullanıcılı konum) çalışıyor. /etc/rc.d/* Dosyaları İşte sistemin kalbinin attığı yer. Ne yaparsanız yapın ama bu dosyaları gözünüz gibi koruyun. Sistem açılırken arkaplanda çalışmaya başlayan programlar burada yazılıdır. Tüm bu dosyalar Slackware dağıtımına özgüdür. rc.0 Bu dosya, 0 (halt) çalışma düzenine geçerken okunur. Sistemin shutdown veya halt komutları ile kapatılmak istenirse bu program çalıştırılır. Önce sistemdeki tüm süreçler öldürülür, ardından sistemin kapandığını belirten bazı satırları kayıt dosyalarına atar. Tüm dosya sistemlerini umount işleminden geçirdikten sonra da sistemi dondurur. rc.K Bu dosya, init tarafından 1 numaralı çalışma düzenine (tek kullanıcılı konum) geçilirken çalıştırılır. Tüm süreçler öldürülür ve sistem sadece konsoldan giriş yapılacak şekilde tekrar açılır. rc.cdrom Bu dosya, bulduğu CDROM sürücüsünü /cdrom dizini altına mount yardımıyla ekler. rc.local Çok kullanıcılı açılış anında çalıştırılan bu dosyaya istediğiniz programları ekleyebilirsiniz. rc.4 4 numaralı çalışma düzenine geçilirken bu dosya çağırılır. Tüm sanal konsollara vt100 terminalleri yerine grafik tabanlı bir program kullanılarak girilir. rc.M init tarafından çok kullanıcılı konuma geçmek için kullanılır. rc.S Sistem açılırken bu dosya mutlaka çalıştırılır. Takas alanı açılır, dosya sisteminde hata olması halinde bunu gidermeye çalışır. Bazı kontrollerden sonra kontrolü diğer rc programlarına bırakır. 5.10 Çekirdek Mesajları Çekirdek, hafızaya yüklenip çalıştırıldıktan sonra kendisi ve sistemdeki donanım hakkındaki her türlü bilgiyi ekrana yazar. Her türlü bilginin içine hata mesajları da girer. Çekirdeğin hata verip vermemesi açılış anında ekrana bakmakla anlaşılabilir. Bu nedenle sistem açılırken gözünüzü monitörden ayırmamalısınız. Aşağıda bir çekirdeğin açılış kaydı yeralıyor : Console: colour EGA+ 80x25, 1 virtual console (max 63)bios32_init : BIOS32 Service Directory structure at 0x000faf10bios32_init : BIOS32 Service Directory entry at 0xfb390pcibios_init : PCI BIOS revision 2.10 entry at 0xfb3c0Calibrating delay loop.. ok - 30.22 BogoMipsSerial driver version 4.11 with no serial options enabledtty00 at 0x03f8 (irq = 4) is a 16550Atty01 at 0x02f8 (irq = 3) is a 16550Alp1 at 0x0378, using polling driverftape: allocated 3 buffers aligned at: 00210000hda: QUANTUM ELS170A, 162MB w/32KB Cache, CHS=1011/15/22, MaxMult=8ide0: primary interface on irq 14Floppy drive(s): fd0 is 1.44MFDC 0 is a post-1991 82077lance.c: PCI bios is present, checking for devices...Memory: 6612k/8192k available (760k kernel code, 384k reserved, 436k data)This processor honours the WP bit even when in supervisor mode. Good.Swansea University Computer Society NET3.019Swansea University Computer Society TCP/IP for NET3.019IP Protocols: ICMP, UDP, TCPPPP: version 0.2.7 (4 channels) NEW_TTY_DRIVERS OPTIMIZE_FLAGSTCP compression code copyright 1989 Regents of the University of CaliforniaPPP line discipline registered.SLIP: version 0.8.3-NET3.019-NEWTTY (4 channels) (6 bit encapsulation enabled)CSLIP: code copyright 1989 Regents of the University of Californiaeth0: D-Link DE-600 pocket adapter: at I/O 0x378.Checking 386/387 coupling... Ok, fpu using exception 16 error reporting.Checking 'hlt' instruction... Ok.Linux version 1.2.13 (root@bigkitty) (gcc version 2.7.0) #1 Wed Aug 23 01:06:43 CDT 1995Partition check: hda: multiple mode turned off hda: hda1 hda2VFS: Mounted root (ext2 filesystem) readonly.Adding Swap: 8188k swap-space Yukarıdaki mesajda swap alanı belirlenmesi, sabit diskin tanınması, disketin tanınması, aygıt sürücülerinin, ethernet kartını tanıması ve ekranın özelliklerinin yazılması gibi bilgiler vardır. Bu bilgilere sistem açıldıktan sonra /var/adm/messages dosyasıından da erişilebilir. 5.11 Linux Dosya Sistemi Yapısı Bu bölümde Linux'un kullandığı dosya sistemi hakkında bilgi verilecektir. Dosya sistemini oluşturan dizinler, kapsadıkları dosyalar ve bunların Linux işletim sistemindeki görevleri de kısaca belirtilecektir. Bir işletim sisteminin dosya sisteminin performansı, hızı ve buna benzer çeşitli özellikleri sistemin verimli ve kararlı çalışması üzerinde doğrudan etkisi vardır. Linux dizin yapısının geliştirilmesinde FSSTND (file system standard) grubunun çalışmalarının payı çok büyük oldu. Programcılardan oluşan grup, standartların belirlenmesinde ve uygulama aşamasında Linux ile ilgilenenlere yardım etti. 1993 yılında Olaf Kirsh, Linux haber grubuna yazdığı bir e-postasında Linux dosya sistemi üzerindeki çalışmaların tamamlandığını haber verdi. Linux dizin yapısında bazı dizinlerin işlevi birbiriyle aynıdır. Bu durum, özellikle birbirini takip eden iki Linux sürümünde belirginleşir. Örnek olarak bir dağıtımda /usr/bin dizini altında yeralan dosya, diğer sürümde /bin altına yerleştirilebiyor. Dosya sistemleri ve dizinler paylaşımlı olarak da kullanılabilir. Birden fazla kişisel bilgisayarın bağlandığı ağda, disk alanından yer kazanmak için bir makina sunucu (ana makina) olarak tayin edilir. Ağ üzerindeki diğer makinalar da sunucu üzerindeki diski paylaşır. Buna örnek olarak kullanıcı ev dizinlerinin yeraldığı /home, çalıştırılabilir dosyaların bulunduğu /usr, e-posta ve haber grubu bilgilerinin bulunduğu /var/spool/mail ve /var/spool/news dizinleri verilebilir. Kök dizini, kendisine bağlı diğer tüm dizinleri de içerdiğinden, Linux dosya sisteminde önemli bir yere sahiptir. Linux açılırken önce kök dizini /etc/fstab dosyasına uygun şekilde bağlanır. Diğer dosya sistemlerinin onarımı ve kontrolü için gerekli olan fsck programları, bu dizinde bulunmalıdır. Benzer şekilde yedekleme için gerekli olan tar, zip, compress gibi arşiv programlarına da kök dizin altından erişilebilmeli, açılış esnasında hafızaya yüklenen çekirdek de kök dizininde yeralmalıdır. Bir programı yerine koymadan önce bazı "dengelerin" gözönünde tutulmasında yarar vardır. Programlanan her yazılımı kök dizinine koyarsanız, bir süre sonra bu dosya sisteminin şiştiğini görürsünüz. Kök dizinini başlangıçta küçük (20-30Mb kadar) tutmak, geliştirilen programları daha önceden belirlenen başka bir dosya sistemi altına koymak akıllıca olur. Bu yol, ağ üzerinden genellikle paylaşımı mümkün olmayan kök dizininin her makinadaki sabit diskte mümkün olan en az yer işgal etmesini sağlar. Sistemdeki önemli dizinlere göz atarsak, /bin : Sistemin açılışı ve kontrolü için gerekli komutlar. Hem kullanıcıların, hem de sistem görevlisinin kullanabileceği dosyalar (kök dizinde ise fazla şişmemesi koşuluyla) buraya atılabilir. Sadece root kullanıcının ihtiyaç duyacağı init, getty, updatedb gibi programlar /sbin veya /usr/sbin'de durabilir. Bu dizinde bulunan dosyalara örnek olarak cat, chgrp, chown, date, dd, df, ln, mkdir, mount, ps, rm, sh, su, sync ve umount verilebilir. /dev : G/Ç dosyaları. Linux çekirdeğinde desteklenen her aygıta ait dosya /dev dizini altında bulunur. Kurulum anında bu dosyalar yerine yerleştirilir, bu dosyaların silinmesi durumunda /dev/MAKEDEV ile tekrar yaratılabilirler. /etc : Sistem konfigürasyon dosyaları. Bu dizinde çalıştırılabilir dosyalar bulunmamalıdır. |
||
|
||
| skel : Buradaki dosyalar, kullanıcı hesabı açıldığında kullanıcının ev dizinine kopyalanır. rc.d : Bu dizinin içinde, init sürecinin başvurduğu konfigürasyon dosyaları vardır. Bunlara "rc dosysları" da denir. passwd : Kullanıcı veritabanı fstab : Linux'un açılışı esnasında bindirilecek dosya sistemleri burada listelenir. group : passwd'e benzer şekilde kullanıcıların gruplarını tutar. inittab : init daemon için konfigürasyon dosyası motd : Kullanıcı sisteme girdikten sonra ekranına basılması istenen mesaj burada tutulur. profile : Kullanıcı sisteme girdiği zaman çalıştırılan dosya (csh ve sh türevi kabuklar için) shells : Sistemde kullanılabilecek kabuk isimleri burada tutulur. login.access : login komutu için konfigürasyon dosyası. Sisteme girişi kullanıcı bazında sınırlamak için kullanılir. /home : Kullanıcılara ayrılmış dizin. Başka şekilde ayarlanmamış ise, açılan her hesaba ait kullanıcı, burayı kullanır. Büyük sistemlerde, bu kısım alt parçalara ayrılabilir (/home/ftpadm , /home/ogrenci gibi) /lib : Kütüphane dosyaları. /mnt : Geçici mount edilen dosya sistemleri. Sadece bu iş için kullanıldığından sistem görevlisine zaman kazandırır. /proc : Süreç kontrollerini ve diğer sistem bilgilerini tutan dosya sistemi. Bu dosya sistemi aslında disk üzerinde yer kaplamaz, tüm dosyalar çekirdeğin bir uzantısı sayılabilir. cpuinfo : işlemci modeli, tipi ve performansını bildirir. devices : Halihazırda çalışan çekirdek içinde desteği bulunan aygıt sürücülerini listeler. dma : Hangi dma kanallarının kullanıldığını belirtir. filesystems : Halihazırda çalışan çekirdek içinde desteği bulunan dosya sistemlerini listeler. interrupts : Hangi kesintilerin kullanımda olduğunu söyler. iports : Halen hangi giriş/çıkış iskelelerinin kullanıldığını belirtir. kcore : Sistem hafızasının görüntüsü /root : Sistem görevlisinin ev dizini. Mümkünse bu dizini sistemdeki diğer kullanıcıların görmeyeceği şekilde ayarlayın. /sbin : Hayati sistem komutları. Bir zamanlar bu dosyalar /etc dizini altında yeralıyorlardı. Sadece sistem görevlisinin ihtiyacı olan komutlar, /sbin veya /usr/sbin içinde bulunur. /tmp : Geçici dosyaların koyulduğu dizin. Belirli zaman aralıklarında temizlenmelidir. /usr : Diğer önemli sistem dosyalarını tutar. Bu bölüm genelde en kalabalık dizindir, zira yeni kurulan tüm programlar buraya konulur. X11R6: X Window sistemi bilgileri tutulur. doc: Belge ve dökümanlar, genellikle HOWTO ve FAQ dosyaları. lib: Bazı kütüphaneler man: Man dosyaları src: Bazı kaynak dosyaları ve linux çekirdeğini oluşturan kodları (/usr/src/linux) içeren dizin. sbin : Kök dosya sisteminde yeralması gerekmeyen çalıştırılabilir sistem görevlisi dosyaları /var : Sürekli değişen sistem bilgileri burada tutulur. İstisnalar dışında diğer makinalarla paylaştırılmaz. adm: Sistem yönetimini ilgilendiren kayıtlar preserve : Sistemin göçmesinden sonra zarar görmesi mümkün dosyaların kaydedildiği yer. spool : Sonra işlenecek olan veriler buraya atılır (e-posta gibi) Eğer sistem yöneticisi iseniz düzenli olarak dosya ve dizin yapısını kontrol etmelisiniz. Örneğinn /tmp dizini normal kullanıcıların kullanımına açık olduğu için çok kısa bir sürede dolabilir. Burayı periyodik olarak silmek için find komutu işe yarayabilir : # find /tmp -atime +7 -exec rm -rf {} \; Yukarıdaki komut, tmp dizini altında yeralan tüm dosyaları kontrol edecek ve 7 günden daha eski dosyaları silecektir. Benzer şekilde, kullanıcıların dosyalarının yer aldığı /home dizini de çok kısa bir sürede dolmaya mahkumdur. Sistemde ne kadar büyük sabit disk olursa olsun bir gün gelecek burası dolacaktır. Periyodik olarak buraya da göz gezdirmek gerekir. Aşağıda yeralan kısa program, /home dizininde yeralan kullanıcı dizinlerideki disk kullanımını büyükten küçüğe doğru disk isimli dosyaya yollayacaktır. Bu dosyanın incelenmesiyle hangi kullanıcıları "cezalandıracağınızı" görebilirsiniz # du -skx /home/* | sort -rn > disk du (disk usage), sistem kullanıcılarının sıkça başvurduğu bir komuttur. Kullanılabilecek parametreler için du(1) man sayfasına bakın. UNIX, (ve dolayısıyla Linux) iki tip aygıt tanır. Bunlardan ilki karakter aygıtları, başka bir deyişle veri alışverişini bayt bazında yapan cihazlar, diğeri de blok aygıtları, yani veri alışverişini blok cinsinden yapan cihazlardır. Karakter aygıtlarına örnek olarak seri bağlanan cihazlar ve teypler, disk aygıtlarına örnek olarak da diskler verilebilir. Bu cihazlardan bir bilgi yazılıp okunduğunda dosya sistemi altında bunları tanımlayan dosyalar (/dev/*) kullanılmış olur. Örnek olarak bir yazıcıya bilgi göndermek için, $ cat dosya > /dev/lp1 komutunu kullanabilirsiniz. Dosya, yazıcının anlayabileceği bir yapıda olmalıdır (örneğin düz metin). Her aygıt, bir dosya olarak dosya sisteminde kendine yer bulduğuna göre hangi aygıt dosyalarının bulunduğunu görmek mümkün olabilir. $ ls -l /dev/cua0crw-rw-rw- 1 root uucp 5, 64 Nov 30 1993 /dev/cua0 İlk kolondaki ilk karakter (c), bu dosyanın bir karakter aygıtına ait olduğunu belirtiyor. Normal dosyalar için buradaki karakter '-' olmalıydı. Benzer şekilde blok aygıtlar için ise 'b' kullanılr. Aygıt sürücü desteği çekirdekte olmasa bile /dev dizini altında genellikle tüm aygıt dosyaları bulunur. Bu demektir ki /dev/sda dosyasına sahip olduğunuz halde bir SCSI sabit diski sistemde takılı olmayabilir. Tüm aygıt sürücülerinin bulunması, programların kurulumunu ve yeni donanımın eklenmesini kolaylaştırır. 5.12 Konsolda Türkçe Yazmak Linux sanal terminallerinde bir tuşa basıldığı zaman bilgisayarın ekranda herhangi bir dildeki alfabeye ait harfi göstermesi kolayca sağlanabilir. Bunun yanında 12 fonksiyon tuşunun herbirine belirli bir dizisel değer atanabilir ve bu sayede bu tuşlara basıldığında bir komutun veya programın çalışması mümkün olur. Aslında bunları yapabilmek için önümüzdeki iki temel sorunu aşmamız gerekiyor. Birincisi standart olmayan karakterlerin (örneğin Türkçe) ekranda görüntülenebilmesi, ikincisi de bilgisayara standart dışı bir klavye olduğunun belirtilmesidir. Dünya üzerindeki belli başlı dillerin hepsi yıllar önce bir standart geliştirilmesi amacıyla sınıflandırıldı. Avrupa'da Slav dilleri hariç hemen tüm dillerin karakterleri ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) tarafından tek bir sınıfa yerleştirildi ve buna ISO8859-1 (latin 1) dendi. O vakit izlenen yanlış politikalar nedeniyle Türkçe bu sınıfa dahil edilmedi ve sadece Türkçe için ISO8859-9 (latin 5) isminde ayrı bir sınıf açıldı. Türkçe yazabilme sorununu hemen her işletim sisteminde hissediyor olmalısınız. Linux altında Türkçe desteğini sağlamak için birkaç işlem yapılmalıdır. Bu işlemlerin başında Linux'a Türkçe destekli klavye ve font tanıtmak geliyor. /usr/lib/kbd/keytables dizini altında yeralan dosyalar, çeşitli ülke dillerine ait klavye dağılımını içeriyor. Buradaki bilgileri kullanarak klavye üzerinde yeralan tuşlara basılması halinde yazılı tuş dışında bir karakterin ekranda gösterimi sağlanabilir. Sistem açıldığı zaman -eğer kurulum aşamasında bir font beğenip sürekli onu kullanmıyorsanız- defkeymap.map dosyasında yeralan klavye dağılımını kullanacaktır. Farklı bir klavye düzeni kullanmak için .map dosyalarını yüzeysel olarak anlamanız gerekiyor. /usr/lib/kbd/keytables dizini altındaki herhangi bir dosyada 300'den fazla satır ve üç ana tanımlamayla karşılaşacaksınız. Birinci grup, "keycode", "alt", "control" gibi bir satırla, ikinci grup "string" ile, üçüncü grup ise "compose" kelimesiyle başlar. Dosyanın yapısını daha iyi kavrayabilmek için üzerinde bir örnekle açıklamaya çalışalım. Control-Alt-Del tuşlarına basılınca bilgisayar kendini "reset"ler. Eğer yanlışlıkla bu üç tuşa basmışsanız, klavyeden girilecek bir shutdown -c komutunu yazmak ve sistemi kapanmaktan kurtarmak için sadece 3-4 saniyeniz vardır. Fakat shutdown -c komutunu bir fonksiyon tuşuna bağlar ve bu tuşa basarsanız sistem eski haline dönecektir. Örnek olarak Control-F1 tuşunu bu işe ayıralım. Öncelikle /usr/lib/kbd/keytables dosyasında yeralan defkeymap.map dosyasındaki F1 fonksiyon tuşunun hangi tuş tanımına denk geldiğini bulmalıyız. Dosyadaki F1 ile ilgili satırlar şunlardır : keycode 59 = F1 F13 Console_13 control keycode 59 = F25 shift control keycode 59 = F37 alt keycode 59 = Console_1 control alt keycode 59 = Console_1 Linux, her satıra bir numara atar. Yukarıdaki satırda, F1 tuşunun numarasının 59 olduğu kolayca görülüyor. 59 numaralı tuşa basılınca, F1 ile tanımlanan dizi ekrana yazılacaktır. Benzer şekilde F1'e control ile birlikte basılması halinde ise F25 dizisini ekrana basar. Önceden tanımlanan değerlerden Console_1, 1 numaralı sanal konsolun ekranda gösterilmesini işaret eder. Tüm bu dizilerin içeriğini görebiliriz. Aynı dosyanın sonlarında şu satır yeralıyor : string F1 = "\033[[A" Bunun anlamı, F1'e basınca ESC[[A dizisini ekrana gönder demektir. sayısı, Escape tuşunun oktal (sekizli) sistemde gösterimidir. Bu satırı veya F1'den itibaren seçeceğimiz bir fonksiyon tuşu ismini istediğimiz şekilde değiştirebiliriz. Yanlız dikkat etmemiz gereken bir husus, bu tuşun başka uygulamalar tarafından kullanılabiliyor olmasıdır. Örnek olarak F61 ve karşılık gelen dizi değeri dosyada yeralmıyor. Dosyaya küçük bir ekleme yapalım: string F61 = "shutdown -c\n" Dosyayı farklı bir isimde (örneğin bas.map) kaydedip çıkın. Yeni klavye dağılımını denemek için # loadkeys bas.map komutunu kullanın. Artık yeni klavye standardı sisteme yerleşmiştir. Sistemin çalıştığına emin olmak için Shift-Control-F1 tuşuna basın. shutdown -c komutu işletilmelidir. Artık Türkçe yazabilmeye geldik. Bunun için standart dışı klavyeden gelen bir Türkçe karakteri ekranda gösterebilmek amacıyla bir font dosyası oluşturmamız gerekecek. Linux altında bu dosyalar /usr/lib/kbd/consolefonts dizini altında yeralıyor. Linux'ta standart dışı bir font yüklemek için setfont komutu kullanılır. Türkçe fontları, Linux Kullanıcıları Grubu ftp arşivinden temin edebilir veya iso09 ön adlı herhangi bir fontu kullanabilirsiniz. Aşağıdaki komut, 8 piksel eni, 16 piksel boyu olan Türkçe font yükleyecektir. setfont tr8x16.map Türkce klavye düzenlerini içeren dosyaları ftp ile yine aynı adresten alabilirsiniz. Burada tr.map ve trq.map adlı iki dosya bulacaksınız. Bunlardan tr.map, normal klavye düzeninin yanında `alt' tuşları ile "c, g, i, s, o, u" tuşlarına basıldığında karşılık gelen özel Türkçe karakterler görüntülenir. trq.map yaygın olarak kullanılmakta olan Q-Türkçe klavye düzenini içerir. Bash kabuğu altında Türkçe yazabilmek için aşağıdaki üç komutu .inputrc dosyanıza eklemeniz gerekir. set meta-flag on set output-meta on set convert-meta off less komutununu Türkçe karakterleri göstermesi için de aşağıdaki gibi LESSCHARSET değişkenini latin5 yapmak gerekiyor. LESSCHARSET=latin5 loadkeys ve setfont komutlarını sistem açılırken aktif olmaları için bunları /etc/rc.d/rc.local dosyasına yerleştirebilirsiniz. Fontu ve klavye düzenini ayarladıktan sonra sistemde çıkın ve tekrar girin. Artık Türkçe yazabilirsiniz. 5.13 Belirli Zamanlarda Komut İşletilmesi crontab dosyası yardımıyla sistem üzerinde olmadığınız zamanlarda Linux'tan bazı belirli işleri yapmasını istemek mümkündür. Örneğin gereksiz trafik sıkışıklığı yaratamak için akşam geç saatlerde sistemi yedeklemek için evden İnternet'e bağlanmak yerine crontab ile bu işlemi otomatikleştirmek mümkün olur. Bir crontab dosyasında toplam 6 alan bulunur. Bunlardan ilk beşi komutun ne zaman işleneceğini gösterirken son kısımda bu saatler içinde çalıştırılacak olan komutu gösterir. Zamanı belirten sütunlardan ilki dakikayı (0 ile 59 arası), ikincisi saati (0 ile 23 arası), üçüncüsü günü (1-31 arası), dördüncüsü ayı (1-12 arası), son kısım ise haftanın gününü (0 pazarı göstermek üzere 0-6 arası) verir. Yine crontab'ın güzel özelliklerinden birisi de bu alanların her birisinde zaman aralıklarını yazmaya izin vermesidir. Mesela haftanın üçüncü ve beşinci günleri arası, saat 4 ve 9 arası gibi. Eğer bir zaman alanına * girilirse, bunun anlamı "her zaman" olur. Örneğin saat yerine * konulması "her saat", ay yerine * konulması "her ay" anlamına gelecektir. Önce aşağıda yeralan küçük bir crontab dosyası incelenecek, ardından crontab işlemine nasıl başlanılacağı kısaca anlatılacaktır. 40 06 * * * updatedb Yukarıdaki örnekte birinci ve ikinci sayılar 06:40 saatini gösteriyor. Diğer zaman kısımları * ile doldurulmuş olduklarından her gün 06:40'ta updatedb isimli program çalışacaktır. Komut yerine kullanılacak olan program ismi parametre alabilir. Bu örnekteki crontab dosyası pazartesi günleri saat 1'de, /tmp dizinindeki üç günden daha eski dosyaları siler. 0 1 * * mon find /tmp -atime 3 -exec rm -f {} \; Bu örnekte kullanılan virgül, her ayın 9, 19 ve 29'unu gösterir. Aynı alanda birden fazla sayı kullanacaksanız arada boşluk bırakmamaya dikkat edin. 0 1 9,19,29 * * find /tmp -atime 3 -exec rm -rf {} \; Ay isimlerinde ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım, aralık için sırasıyla january, february, march, april, may, june, july, august, september, october, november, december kullanabilirsiniz. Benzer şekilde pazar, pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar yerine sunday, monday, tuesday, wednesday, thursday, friday ve saturday kullanın. Aşağıdaki crontab girdisi yardımıyla iki ayda bir çalıştırılan komutla önce teyp başa alınıyor, ardından /home dizini bu teybe yedekleniyor : 0 2 1 */2 * mt -f /dev/rft0 rewind; tar -cf /dev/rft0 /home */2 ile belirtilen zaman dilimini ikiye bölebilirsiniz. 2 yerine uygun herhangi bir tamsayı yazılabilir. Bu girdileri bir crontab dosyasına nasıl yazacağız? Bunun için root kullanıcısı olarak girin ve aşağıdaki satırları yazın : # crontab -e Ekrana bilgisayar ilk kurulduğu anda ön tanımlı olarak girilen crontab satırları gelecektir. Buraya yukarıda belirtilen yapıda istediğiniz kadar crontab girdisi yapabilirsiniz. Eğer daha önceden VISUAL çevresel değişkenini uygun bir editöre ayarlamamışsanız, vi altında çalışmanız gerekecektir. Başka bir editörle çalışabilmek için bu değişkeni, editörün patikasını gösterecek şekilde değiştirin. İleride de kısaca bahsedilecek olan tin (haber grubu okuyucu yazılımı) de VISUAL değişkenine göre metin editörünün patikasını ayarlayacaktır. # export VISUAL=/usr/bin/pico Crontab dosyasının normal olarak işletilmesinden crond sorumludur. Sistem açılırken /etc/rc.d dizini içindeki dosyalardan bir tanesi crond programını çalıştırır ve bu andan itibaren crontab -e komutuyla yarattığınız dosyadaki emirler zamanı geldikçe yerine getirilir. |
||
|
||
| 7.1 SED (Stream editor) Metin dosyaları üzerinde sürekli işlem yapanlar için sed ve vi hemen imdada yetişir. Bu iki programın yapabildiklerini etkileşimli olarak bir metin editörü üzerinden gerçekleştirebilmek de mümkündür. sed ve vi tam anlamıyla zaman kaybını önleyen kullanıcı dostu iki uygulamadır. Yapısal olarak diğer programlama dillerinden biraz farklı olduklarından öğrenmesi biraz zaman alır. Buna rağmen eğer metin editörlüğü işinizin bir parçası ise sed ve vi'ı öğrenip bunlardan verimli bir şekilde yararlanmanız uygun olacaktır. Sed ve Özellikleri Sed bir dosyadan veya standart girdiden(klavyeden) bilgi okur ve standart çıktıya (ekrana) okuduğu bilgileri kullanıcının belirlediği düzene sokarak yazar. Bu veriyi de kullanıcı genellikle bir dosyaya yerleştirir. Sed komut satırında iken veya bir kabuk programı içinden kullanılabilir. Örnekler Sed kullanırken en çok başvuracağınız işleç `s' işlecidir. Bir karakteri veya karakter kümesini başka bir diziye çevirmeye yarar. Buna basit bir örnek : sed 's/hapisane/hapishane/g' dosya Komutun sonundaki `g' işleci, sed'e dosyanın tamamını araştırmasını söyler. Eğer bunu kaldırırsanız, sed her satırın başında bulduğu ilk değiştirmeyi yapacak ve satırın geri kalanına dokunmayacaktır. Aşağıdaki karakterler sed tarafından kullanılan özel karakterler kapsamına girer. Bu karakterlerin herbirisinin anlamı olduğundan dikkatli kullanılmaları gerekir. .*[]^$\& Yukarıdaki karakterleri gözönüne almadan yapılan aşağıdaki gibi bir kullanım hataya yol açar. sed 's/[J.S. Bach]/[Bach, J.S]/' dosya Bunun yerine her özel karakterin başına `\' karakteri getirilerek özel anlamlarının yitirilmesi sağlanabilir (saklama işlemi). Yukarıda çalışmayan örneği yeniden düzenleyerek yazalım: sed 's/\[J\.S\. Bach\]/[Bach, J.S ]/' dosya Aynı anda birden çok değiştirme yapabilmek için ise her argüman için -e kullanılır. sed -e 's/computer/bilgisayar/g' -e 's/server/sunucu/g' dosya İçinde '/' karakteri olan bir diziyi değiştirmek için ne yapmalı? Bu, özel karakter sınıfına girdiği için karakterin özel anlamını yitirmesi sağlanır. sed 's/\/usr\/bin/\/bin/g' dosya Düzgün Deyimler (Regular Expressions) Sed, UNIX üzerinde metin işleyen birçok program gibi düzgün deyimlerden yararlanır. Aşağıdaki bu duruma birkaç örnekle yer veriliyor. '^' karakteri satır başlangıcını gösterir. Bu komut, sed 's/^Pts /Pazartesi/' dosya bir satırın başında ``Pts'' varsa bunu ``Pazartesi'' haline getirir. Dikkat ederseniz komut dahilinde `g' işleci kullanılmamıştır. Çünkü her satırda sadece bir satır başı olabilir. $ karakteri satır sonunu belirtir. Aşağıdaki örnekte, sed 's/ $//' dosya Sed komutu satır sonundaki tüm boşluk karakterlerini siler. Her satır sonuna ``SATIR_SONU'' karakter kümesini getirmek için sed 's/$/SATIR_SONU/' dosya yazılabilir. Boş bir satırı bulmak için satır başı ve satır sonu belirteçleri birlikte kullanılır. sed 's/^$/bu daha once bos bir satirdi/' dosya `.' (nokta) karakteri herhangi bir karakter anlamına gelir. Örneğin üzerinde işlem yapacağımız dosyada bütün satırlardaki ilk iki karakteri silmek için: sed 's/^..//' dosya Köşeli parantezler birden fazla sayıda karakter içinde seçim yapar. sed 's/[Oo]pen[Ww]in/openwin/g' dosya Alfabedeki iki karakterin arasındaki tüm karakterleri seçmek için köşeli parantezlerin içinde `-' karakteri kullanılabilir. Bu karakter, sağındaki ve solundaki de dahil olmak üzere aradaki tüm harfleri seçer. Örnek dosyadaki tüm büyük harfleri silelim. sed 's/[A-Z]//g' dosya Bir karakter kümesinin dışında kalan karakterleri seçmek için ise `^' kullanılır. Örnek dosyada, rakamların ve küçük harflerin dışındaki tüm harfleri silmek istiyoruz. sed 's/[^1-9a-z]//g' dosya '*' karakteri, kendisinden bir önce gelen karakterin veya küme içine alınmış karakter gruplarının sıfır veya daha fazla tekrarı anlamına gelir. sed 's/^ *//' dosya komutu her satır başındaki boşluk karakterlerini siler. Aşağıdaki sed komutu her satırdaki son kelimeyi (boşluk karakterlerinden oluşmayan karakterler grubunu) siler. sed 's/[^ ]*$//' dosya unutulmaması gereken bir nokta, `*' karakteri önceki grubun sıfır kere tekrarını da gözönüne alır, bu durumda aşağıdaki satırda görülen ve bir tamsayı değerini ``TAMSAYI'' sözcüğü haline getirmek için kullanılan komut Linux tarafından yanlış işletilecektir. sed 's/ [0-9]* / TAMSAYI /g' dosya Bu satır aynı zamanda her boşluk karakterini ``TAMSAYI'' ya çevirir. Bunu engellemek için, en azından bir haneyi arama kapsamına sokmak gerekir: sed 's/ [0-9][0-9]* / TAMSAYI /g' dosya `.* harf kombinasyonu herhangi bir sayıda karakter grubu anlamındadır. Aşağıdaki örnekte, ``ku'' ve ``ik'' arasında ne olursa olsun bulunan satırı değiştirecek ve bunların yerine ``kuru erik'' koyacaktır. sed 's/ku.*ik/kuru erik/g' dosya Buraya kadarki bölümde eşleştirdiğimiz harf veya harf gruplarını ya başka bir forma soktuk ya da tamamen sildik. Ancak sed'in kelime işleme kapasitesi sadece yaptıklarımızla sınırlı değildir. `\(' ve `\)' operatörleri yardımıyla eşleştirildiği anda hafızaya kaydedilen kelime grupları daha sonra tekrar çağırılabilir. Parantezler özel anlamlı karakterlerin anlamlarını yitirmesini sağlamak amacıyla daha önceki kullanıma uygun konulmuşlardır. İlk kullanılan `\(\)' operatörü `\1' adlı alana, ikinci kullanılan `\(\)' operatörü `\2' adlı alana eşleştirilir (kayıt edilir). Aşağıdaki sed komutu, sed 's/^\([A-Za-z][A-Za-z]*\) \([A-Za-z][A-Za-z]*\)/\2 \1/' dosya bir dosyadaki ``isim soyisim'' sırasını ``soyisim isim'' sırasına çevirmekte kullanılabilir. Örnek olarak içeriği aşağıdaki gibi olan bir dosya üzerinde bu komut çalıştırılırsa Mehmet Kırk Biray Çift Gürkan Ballı ekranda aşağıdaki çıktı görünür: Kırk Mehmet Çift Biray Ballı Gürkan Bazı durumlarda tüm dosya üzerinde değil de bazı özellikleri sağlayan satırlar üzerinde işlem yapmak isteyebilirsiniz. Bunun için 'adresleme' yapmanız gerekir. Adresleme işlemi, `s işlecinden hemen önce yapılır. Bu komut ile dosyanın sadece 1 ve 20. satırları arasında işlem yapılacaktır. sed '1,20s/Karadeniz/Akdeniz/g' dosya ``Makina'' kelimesiyle başlayan tüm satırlardaki ``Endüstri'' kelimesi yerine ``Elektronik'' kelimesini yerleştirelim. sed '/^Makina/s/Maden /Elektronik /g' dosya ``Makina'' kelimesiyle başlamayan tüm satırlara benzer işlemi uygulayalım. `!' karakterinin yerine dikkat edin. sed '/^Makina/!s/Maden /Elektronik /g' dosya Sed Kaynak Dosyası Eğer sed kaynak satırınız bir iki satıra sığmayacak kadar büyük ise komutları tek dosya altında toplayabilirsiniz. Bu örnekte degistir.sed isimli dosyaya üç satırlık sed komutu yazalım. s/tiren/tren/gs/Pazar/Pazartesi/gs/1996/1997/g Ardından sed komutunu -f parametresiyle çalıştıralım. sed -f degistir.sed dosya Bunların yerine kendi kendine çalışan bir sed programı yazmaya ne dersiniz ? #!/usr/bin/sed -f# degistir.sed dosyasis/tiren/tren/gs/Pazar/Pazartesi/gs/1996/1997/g Çalıştırmak için dosya izni verdikten sonra chmod u+x degistir.sed |
||
|
||
| Komut satırı üzerinden rahatlıkla çalıştırabiliriz $ degistir.sed dosya 7.2 vi Editörü Bir linux sistemde her kullanıcının zevkine hitap eden çeşitli metin editörler vardır. Bunların arasında en çok kullanılan ve standart olan ed ve vi, UNIX sistemler için özel olarak tasarlanmış editörlerdir. vi kadar çok kullanılmasa da ed, pico ve joe da büyük bir taraftar kitlesine sahiptir. vi ilk başta karmaşık görünse de hızı ve verimi ile her kullanıcının işini büyük ölçüde kolaylaştıracak bir editördür. En çok kullanılan komut takımlarını öğrendikten sonra vi ile aynı dili konuşuyor olduğunuzu göreceksiniz. vi'a Başlangıç PC editörlerin büyük çoğunluğunda klavye, editör komutlarını almak ve basılan tuşları ekrana göndermek için kullanılan iki gruba ayrılmıştır. Kullanıcı aynı anda hem komut işletip hem de yazı yazabilir. Bu tip editörler geniş bir klavye haritasına sahip oldukları için, örneğin fonksiyon tuşlarını veya klavyenin en sağındaki nümerik tuşları da kullanıyor olabilirler. vi' ın tasarım aşamasında bu durumdan kaçınılmış, standart dışı klavyesi olan bilgisayarların da var olabileceği düşünülerek klavye üzerinde kullanılması gereken tuşların sayısını mümkün olduğunca indirilmesine çalışılmıştır. Burada karşımıza vi editörünün çalışma aşamasında üç ayrı işlev geliyor. Birincisi, bilgisayara komutların girdisi sırasında kullanılan komut modu, ikincisi yazı yazarken kullanılan yazı modu ve satır modu. Komut modunda klavye üzerinde görevi olan tüm tuşlar, bilgisayar komut vermek için kullanılıyor. Yazı modunda ise diğer editörlerdekine benzer şekilde yazı yazmak mümkün oluyor. Klavye modunu değiştirdiğinizde klavye tuşlarının işlevleri de hemen değişiyor. vi editörünü ilk çalıştırdığınız anda komut moduna girersiniz. Bu anda her tuşa ait bir komut çalıştırılmaya hazırdır (örneğin `j' bir karakter aşağı, `k' bir karakter yukarı gider). Bu anda kullanıcı yazı moduna geçmek isterse `i' tuşuna basabilir. Yazı moduna iken klavyeden girilen her karakter ekranda görünür. Bundan sonrası daktilo kullanmaya benzer. Tekrar komut moduna geçmek için ESC tuşu yardımcı olur. Bir dosya yazarken veya düzeltmede bulunurken her iki yazım stili arasında sürekli gidip geldiğinizi farkedeksiniz. Bunlara ek olarak dosya işlemleri veya eşleme (substitution) yaparken iki mod da kullanılmaz. Linux kullanıcısı vi üzerinde çalışırken en alt satırda vi mesajlarını görür ve gerektiği zaman satır modunda komutları girer. Satır moduna geçmek için `:' (iki nokta üstüste) karakteri kullanılır. Bu tuşa basıldığında ekranın en altında bir satır açılır ve vi sizden bir komut girmenizi bekler. vi komutunu yazdıp enter'a bastıktan sonra tekrar editör komut moduna geçersiniz. Dosya İşlemleri Sisteme girip ekrana vi telefon yazdığınızda aşağıdakine benzer bir metin üzerinde arama ve değiştirme görüntüsü monitörde belirecek ve program çalıştırılacaktır. _~~~~~~~~~~~~ "telefon" [NEW FILE] 1 line, 1 char vi'a ilk girdiğiniz anda komut modunda olursunuz. Yazı moduna geçmek için `i' veya `a' tuşuna basın. Bu andan itibaren zamanınızın büyük bir kısmını geçireceğiniz yazı moduna atlarsınız. Bıkana kadar yazıp önce ESC tuşuna, ardından iki kere `Z' tuşuna basın. Bu komut dizisi önce dosyayı kaydedecek, sonra da vi editörden çıkmanızı ve kabuğa dönmenizi sağlayacaktır. vi' a yeni başlayanların yaptıkları en sık hatalardan biri yazı modundan komut moduna geçerken ESC tuşuna basmamalarıdır. `w' komutu `ZZ' komutuna benzer çalışır, hafızada halihazırda bulunan dosyayı, editörden çıkmadan diske kaydeder. Eğer isimsiz bir dosyada üzerinde çalışıyorsanız (örneğin vi telefon yerine sadece vi yazarak editöre girmişseniz) dosyayı sabit diske yazmak için `w' satır komutunu kullanmalısınız. Bunun için daha önce de belirtildiği gibi :w telefon yazıp satır moduna geçerek komutu girmelisiniz. vi editörden çıkmak için `:q' yazın. vi' da Yazma Şimdi vi yardımıyla bir dosya üzerinde denemeler yapalım. Aşağıdaki satırları kabuk satırında iken yazın ve ENTER'a basın. metu:~$ vi deneme Ekran silinecek ve yukarıdakine benzer bir görüntüyle karşılaşacaksınız. Yazı moduna geçmek için `i' tuşuna basın. Hemen ardından bir zamanlar İnternet üzerinde görüp kaydettiğim birkaç satırı yazın. Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. ~ ~ ~ ~ ~ ~ Ekranın en sonuna geldiğinizde vi, alttaki satır başına geçmeyecektir. Bunun için ENTER tuşuna basarak yazmaya devam edin. Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan tembelliğe alışmışız anlaşılan, ~ ~ ~ ~ ~ Satır sonuna geldiğiniz zaman komut satırına geçmek için ESC tuşuna basın. Klavyenin sağındaki yön tuşlarını kullanarak dosya içinde gezinebilirsiniz. vi'ın sevdiğim özelliklerinden birisi de kullanıcıyı 10 parmak yazmaya zorlamasıdır. Yön tuşlarının görevini h, j, k ve l tuşları da yapabilir, böylece kullanıcı sağ elini klavye üzerinde sürekli gezdirmek zorunda kalmaz. j, imleci bir satır aşağı indir k, imleci bir satır yukarı gönder h, imleci bir karakter sola al l, imleci bir karakter sağa al Alternatif olarak ENTER tuşu komut modunda `j' tuşu yerine de kullanılabilir. Kursörü yön tuşları yardımıyla ``Fazla'' kelimesiyle başlayan satıra kadar taşıyın. `i' tuşuna basıp tekrar yazı moduna geçerek metin üzerinde biraz değişiklik yapın: Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı_tembelliğe alışmışız anlaşılan.. ~ ~ ~ ~ ~ ``dolayı'' kelimesini ekledikten sonra bir noktayı işaret etmek istiyorum. Kullandığım Linux makinası Türkçe destekli olduğu için Türkçe karakterleri okuyup yazmam mümkün, aslında Linux işletim sistemi hemen her ülkenin alfabesini desteklediğinden herhangi bir dilde (örneğin Alman alfabesi karakterlerini kullanarak) yazmak için birkaç komut yeterli oluyor. `i' tuşu imlecin bulunduğu yerden yazmasına rağmen, `a' komutu bir karakter sağdan başlayarak yazmanızı sağlar. `o' komutu ise imlecin bulunduğu yerin altında bir satır boşluk bırakır ve boş satırın başına geçerek yazı moduna atlar. ESC tuşuna basarak komut modundayken en alt satıra inin ve `o' tuşuna basın. Burada bir satır daha ekleyelim: Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. Sayfaları karıştırmak zor geliyor... ~ ~ ~ ~ Eğer ekrandaki bilgi birkaç sayfadan ibaretse Control-F tuşunu bir sayfa ileri gitmek için, Control-B tuşunu ise metni bir sayfa geriye almak için kullanabilirsiniz. vi her satırı kendi içinde numaralandırır. Belirli bir satıra gitmek için tuşlar dışında satırın numarası kullanarak da gidilebilir. `G' komutu yardımıyla imlecin gideceği satırı belirtebilirsiniz. Bunun için komut modunda iken satır numarasını girin (ekranda görünmeyecektir) ve hemen ardından `G' tuşuna basın. Eğer satır numarası girilmezse imleci dosyanın sonunda konumlandırılır. Silme ve Kopyalama Yazı modunda iken back space tuşu yardımıyla, komut modunda iken ise `x' komutu ile istediğiniz kadar harfi silmeniz mümkündür. `dd' komutu ise imleci üzerinde bulunduğu satırı siler ve alttaki tüm satırlar bir satır yukarı alınır. PC üzerindeki editörlerdeki satır sonuna gelince imlecin otomatik olarak bir satır aşağı kayması, :set wm=n satır komutu yardımıyla gerçekleştirilir. Komuttaki n sayısı, sağdan kaç boşluk bırakılacağını söyler. Ekranın sağından 4 satır boşluk bırakmak için (bu durumda satır uzunluğu 76 karaktere inecektir) :set wm=4 yazın. `dd' veya `x' komutundan sonra silinen harf ve harf grupları hafızaya alınır ve istenildiği zaman `p' tuşu yardımıyla imlecin bulunduğu yerden itibaren ekrana basılır. `P' yardımıyla hafızadaki metni imlecin bir satır üzerine kopyalayabilirsiniz. Kursörün bulunduğu yerden satır sonuna kadar silmek için `d$' , metin sonuna kadar silmek için `dG' kullanılabilir. ($ ve G harflerinin işlevlerine dikkat edin!) Son kaldığımız yerden devam edelim. Son satırı `dd' ile silelim. Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. ~ ~ ~ ~ ~ Ardından kestiğimiz satırı P komutuyla en üste yapıştıralım . Sayfaları karıştırmak zor geliyor... Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. ~ ~ ~ ~ Tek bir karakteri başka bir karakterle değiştirmek için önce komut modunda karakteri silip yazı moduna geçtikten sonra gerekli değişikliği yapmaya gerek yoktur. `r' komutu tek bir harfi değiştirmek için kullanılır. Bu tuşa basınca imlecin üzerinde bulunduğu karakter silinir ve editör kullanıcıdan yerine gelecek karakteri bekler. Bundan sonra vi tekrar komut moduna döner. Bir kelimeyi silip üzerine yazmak için de `cw' komutu kullanılabilir. Kelimenin başına gelin ve sırayla önce `c' sonra `w' tuşlarına basın. Editör yazmayı bitirmenizi bekleyecektir. ESC tuşuna basıncaya kadar yazdıklarınız ekranda kalacak ve (varsa) kelimeden arta kalan harf(ler) silinecektir. Her ölümlü gibi siz de hata yapabilirsiniz. Hata yaptıktan sonra eski konuma dönmek için `u' komutunu kullanın. Bu komut, üzerinde değişiklikler yaptığınız metni son çalıştırılan komuttan önceki duruma getirir. Yeni konuma tekrar geri dönmek için Control-R 'ye basın. Komut Tekrarı 20 satırı silmek için 20 kere dd tuşuna basmak gereksizdir. Bunun için `dd' komutundan önce klavyeden 20 rakamını girmek yeterli olur. Girilen rakamlar `G' komutundaki örneğe benzer şekilde ekranda görünmezler. Kullanılan rakamlar, kendinden sonra gelecek olan komutun kaç kere işletileceğini belirtir. Örnek olarak `8x' komutu sekiz karakteri siler, `12j' komutu 12 satır aşağı iner. Üzerinde çalıştığımız dosyada birkaç uygulama yapalım. Kursörü ilk satırdaki ``geliyor'' kelimesinin başına alın ve `7x' komutunu girin. Son durum yaklaşık şu şekilde olmalıdır: Sayfaları karıştırmak zor ... Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. ~ ~ ~ vi'ın komut tekrar özelliği sayesinde ekrana yazdıklarınızı ardarda kopyalayabilirsiniz. Örnek dosya üzerinde birinci satırın başına gidin ve `9i' yazın. Gireceğiniz yazı modunda ekrana ne gönderirseniz ESC tuşundan sonra 9 kopyası basılacaktır: bip bip bip bip bip bip bip bip bipSayfaları karıştırmak zor ... Arada sırada kitapta bir şeyler ararken /'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. ~ ~ ~ ~ Kopyalama Silinen karakter veya karakter gruplarının hafızaya kaydedildiğini söylemiştik. Bu hafıza geçici bir tampon vazifesi görür. `yy' komutu üzerinde bulunduğu satırı kopyalar. Eğer komuttan önce sayı girilirse o kadar satır kopyalanır. Ardından kullanıcı metin üzerinde istediği yere gelip `p' tuşuna basarak hafızadaki satırları imlecin bulunduğu satırın altından itibaren basar. `yy' komutu yerine `Y' de tercih edilebilir. Arama ve Eşleştirme vi'da çalışırken arama yapmak isteyebilirsiniz. Eğer üzerinde çalıştığınız metin uzun ise belirli bir kelime veya kelime gruplarını aramak çok zaman alabilir. Komut modunda iken `/' karakterine basarak arama/tarama moduna geçin. Ekranın en alt kısmında bir satır açılacaktır. Aramak istediğiniz kelimeyi yazın ve ENTER tuşuna basın. vi editörü imlecin bulunduğu yerden itibaren girilen anahtar sözcüğü metin içinde tarayacaktır. Eğer aranan kelime bulunmuşsa satır bunun üzerine konumlandırır. `/' komutu dosyanın sonuna doğru arama yaparken `?' komutu başa doğru gider. Aynı kelimeyi tekrar aratmak için `n' tuşuna basın. Arama işlemi, `/' komutu yardımıyla yapılmışsa ileri doğru, `?' komutu yardımıyla yapılmışsa geriye doğru tekrar başlayacaktır. Aslında arama yaparken komut modunda girilen her karakter grubu bir düzgün deyimdir. Örnek olarak komut modunda `d$' yazdığımızda $ harfinin satır sonunu belirttiğini, `dG' komutundaki `G' harfinin de metin sonunu işaret ettiğinden imlecin bulunduğu yerden itibaren dosya sonuna kadar sildiğini görmüştük. Metin içindeki büyük harfleri aramak için /[A-Z] kullanılabilir. Burada gösterebildiğimiz özellikleri vi'ın sadece küçük bir parçasıdır. vi kullanıcılarının işine yarayabilecek birkaç arama-eşleştirme komutuna göz atalım. :[a,b]s/deyim/eşlenecek deyim/işleç Yukarıdaki komut metin içinde a ve b satırları arasındaki ``deyim''i, ``eşlenecek deyim''e çevirir. Özel tanımlı karakterleri de kullanabilirsiniz. Aşağıdaki komut da 1. ve 10. satırları arasında bulduğu tüm ``nümerik'' kelimelerini ``sayısal'' hale getirir. :1,10s/nümerik/sayısal; Satır sayısı yerine tüm dosya üzerinde eşleştirme yapmak için % sembolünü, satır sonunu belirtmek için $ sembolünü kullanabilirsiniz. Bu durumda satır sayısını belirten [a,b] tanımını boş bıraktığınızda değişiklik sadece imlecin bulunduğu satırda yapılacaktır. İşleçler de birkaç çeşit olabilir. `c' işleci, her eşleme öncesi kullanıcıdan izin alır. vi kullanırken çoğu durumda her satırda rastlanan ilk eşlemeyi yerine getirecek olan `g' işlecini kullandığınızı göreceksiniz. Daha az kullanılan `i' işleci ise aramanın büyük-küçük harf gözetimi yapmadan yerine getirmesini sağlar. :%s/elektronik/s/nik//g komutu, içinde ``elektronik'' kelimesi geçen her satırdaki ``elektronik'' kelimesini ``elektron'' haline getirir. Fakat ``mekanik'' kelimesine dokunmaz. Sed altında kullanılan `\(\)' operatörü vi için de geçerli bir tanımdır. Aşağıdaki komut da yukarıdaki uygulamaya benzer şekilde her ``kalemlik'' kelimesini ``kalemler'' haline getirir. :g/\(kalem\)lik/s//\1ler/g Diğer Dosyaların Metne Eklenmesi Kursörün bulunduğu yerden itibaren rehber.txt dosyasını halihazırda çalıştığınız metine kopyalamak için :r rehber.txt komutunu kullanın. Kabuk Komutlarının Çalıştırılması vi altında iken kabuk komutlarını, hatta kabuğun kendisini bile çalıştırmak mümkündür. `:!' ile komut ismini girebilirsiniz. Aşağıdaki komut vi'dan çıkmadan ls komutunu çalıştıracak ve sonucu ekrana verecektir. :!ls -la Bunun yanısıra komut çıktısını ekran yerine üzerinde çalıştığımız metine aktarmak için aşağıdaki vi komutunu kullanın: :r! ls -al Metnin son halini görelim: bip bip bip bip bip bip bip bip bipSayfaları karıştırmak zor ... Arada sırada kitapta bir şeyler ararken / 'e basasım gelmiyor değil. Fazla vi kullanmaktan dolayı tembelliğe alışmışız anlaşılan.. bash.txt index.html images/ ~ vi Başlangıç Dosyaları vi her açıldığında belirli bir dosyayı okur ve gerekli düzenlemeleri ve düzeltmeleri yapar. Bu işlemler için kullanılan set komutu birtakım parametreler alır. Örneğin set wm=n , n karakter kenar boşluğu bırakmak için, set nu ise her satırın numaralandırılması için kullanılır. Bu komutlar ister vi içinde , ister başlangıç dosyası içinde çalıştırılabilir. vi her açılışta öntanımlı olarak önce bulunduğunuz dizin içindeki, ardından ev dizininizin içindeki .exrc dosyasına bakar. Böylece açılış anında konfigürasyon işlemlerini bu dosyayı kullanarak kolayca gerçekleştirebilirsiniz. Dosyaya her satırda bir set komutu gelecek şekilde istedinildiği kadar komut yerleştirilebilir. Aşağıda örnek bir .exrc dosyası görülüyor. set ignorecaseset wrapmargin=2set tabstop=6 Yukarıdaki seçenekler arasında ignorecase, vi editörünün arama yaparken küçük-büyük harf ayrımı gözetmemesini; wrapmargin=2 sol kenardan iki satır boşluk bırakmasını; tabstop=6 ise TAB tuşuna her basıldığında imlecin 6 karakter ileri gitmesini sağlar. Daha kısa yazmak isterseniz sırasıyla ic, wm ve ts kullanın. |
||
|
||
| . Tcp/ip Diğer açık sistemler gibi Linux'un da en büyük özelliklerinden biri ağ protokolleri ve uygulamalarının sistemin en doğal parçalarından biri olmasıdır. Dolayısıyla ağ yapısını bilmeyen bir yöneticinin, açık sistemler üzerindeki bilgisini daha da geliştirebilmesi mümkün değildir. Bu bölümde anlatılacaklar Linux üzerinde TCP/IP'ye bir giriş yapılmasını sağlayacaktır. Ayrıntılı bilgi TCP/IP servislerinin ve uygulamalarının anlatıldığı diğer bölümlerden ve aşağıda sözü edilen kitap ve dökümanlardan edinilebilir. TCP/IP üzerine önerebileceğimiz bir kitap, ilk baskıları TÜBİTAK tarafından bastırılan, ve büyük bir okuyucu kitlesi bulmuş Herkes İçin İnternet (Kürşat Çağıltay) 'tir. Bunun dışında İngilizce Prentice Hall tarafından yayınlanan Internetworking with TCP/IP Volume I (D.E. Comer), O'Reilly & Associates tarafından yayınlanan, TCPIP Network/ Administration (Craig Hunt) ve Linux Network Administrator's Guide (NAG - Olaf Kirsh). NAG, Linux Documentation Project'in bir parçası olduğundan elektronik kopyası İnternet üzerinden ücretsiz olarak edinilebilir. Linux Documentation Project grubunun hazırladığı NET-3-HOWTO, TCP/IP temelleri ve ağ uygulamalarını örnekleriyle işlemiş. Bu dökümanı nasıl temin edebileceğinizi kitabın sonunda bulabilirsiniz. NET-3, TCP/IP ve buna bağlı protokollerin Linux için geliştirilen bölümüne verilen isimdir. 8.1 Temel TCP/IP TCP/IP, ilk defa ABD'de ARPANet (Advanced Research Projects Agency Network) adı altında, askeri bir proje olarak geliştirildi. Önceleri askeri amaçlı düşünülen proje önce ünivesiteler tarafından kullanılmaya başlandı. Ardından ABD'nin dört bir yanında birbirinden bağımsız geliştirilen ağlar, tek bir omurga altında NSFNet olarak adlandırıldı ve ulusal boyutu aşarak dünyaya yayıldı. İnternet'in doğuşu da bu tarihe denk gelir. Bir sokak üzerinde yeralan evlerin adresleri gibi, İnternet'e bağlı olan her makinanın da bir adresi vardır. Bu adres sayesinde bir bilgisayardan diğerine ulaşmak mümkün olur. İnternet adresi 4 bayttan (32 bit) ibaret olup yazılırken her bayt arasına bir nokta konulur. En çok kullanılan bu gösterim şekline örnek olarak, ODTÜ'deki bir bilgisayarın adresi olan 144.122.199.20'yi verebiliriz. Bununla beraber, 4 baytlık numaraların kolayca hatırlanmasının mümkün olmadığından, İnternet üzerindeki makinalara alfanümerik adlar da verilebilir. Yukarıda örneğini verdiğim adresin ismi, knidos.cc.metu.edu.tr'dır. ilk noktaya kadar olan kelime, makina adıdır(yukarıdaki örnekte knidos), bundan sonraki noktayla ayrılmış bölümler özelden genele doğru makinanın ait olduğu kurum, kurumun tipi ve ülke gibi bilgiler içerir. Bu adlandırma yöntemiyle ilgili ayrıntılı bilgiyi Alan İsimlendirme Sisteminin (Domain Name System - DNS) anlatıldığı bölümde bulabilirsiniz. 8.2 İnternet Adresleri İnternet üzerinde 3 sınıf adres vardır. Avrupa'da RIPE (Réseaux IP Européens) tarafından dağıtılan bu adresler daha sonra o yerin ağ yöneticisi tarafından uygun şekilde bölünebilir. Bu bölümlendirmeye ``subnetting'' işlemi adı verilir. Bu sayede ağlar gruplanarak herbirisinin yönetimi bağımsız hale getirilmiş, aynı zamanda da kısıtlı olan IP adresleri daha verimli bir şekilde kullanılmış olur. Üç çeşit İnternet adresi şunlardır : A sınıfı İnternet adresi: Adresin ilk baytı 1 ile 126 arasında bir sayıdır. Bu adrese verilen yetkiyle toplam 2^24 makina adreslenebilir. Dünya üzerinde 126 tane A sınıfı adres vardır. B sınıfı İnternet adresi: Adresin ilk baytı 128 ile 192 arasında bir sayıdan oluşur. Bu adresin subnetlere bölünmesiyle 65534 farklı makina adreslenebilir. C sınıfı İnternet adresi: Adresin ilk baytı 192 ile 223 arasındadır. C sınıfı bir adresi blokuyla bağlı 254 bilgisayar adreslenebilir. A ve B sınıfı adreslerin hepsi dağıtılmış ve şu anda intenet C sınıfı adreslerde de sıkıntı çekilmektedir. Adres yetersizliğine çözüm getirmek amacıyla IPv6 ya da IPNG adlarıyla daha uzun İnternet adresleri kullanan protokoller geliştirilme ve test aşamasındadır. Bir İnternet adresi iki kısımdan meydana gelir: ağ adresi ve düğüm adresi. Her makina, bir ağ üzerinde bulunur ve bu adres ``ağ adresi'' olarak adlandırılır. Üç sınıf (A, B ve C) İnternet adresinin ağ ve düğüm adresleri farklı farklıdır. A sınıfı İnternet adreslerinde ağ adresini 1 bayt tayin eder. Örnek olarak hayali yazılan 74.198.59.33 makinasını tanımlayan ağ adresi 74'tür. Ağ adresi uzun halde yazıldığı zaman kalan 3 baytın yerine 0 konur. Bu durumda yukarıda adı geçen makinaya ait ağ adresi 74.0.0.0 olacaktır. Ağ adresinden geriye kalan düğüm adresi, bir makinanın İnternet sınıfına göre 1,2 veya 3 bayttan ibaret olabilir. Örnek olarak, 195.12.288.3 makinasının (C sınıfı) ağ adresi 195.12.288.0, düğüm adresi 3'tür. 130.11.195.62 makinasının (B sınıfı) ağ adresi 130.11.0.0, düğüm adresi 195.62'dir. Düğüm adresleri yerine 4 baytı da kullanmak da olası. Yukarıdaki iki örnek için düğüm adreslerini sırasıyla 195.12.288.3 ve 130.11.195.62 olarak kabul edebiliriz. Yukarıda sözedilen subnetting (alt ağlara ayırma), çok sıkça kullanılan bir yöntem olup getirdiği birtakım kolaylıklar vardır. Büyük bir iletişim ağı alt ağlara ayrılırsa, kontrol edilmesi daha kolaylaşır. Bir kuruluş, kendine ait olan B sınıfı adresi subnetlere bölmek isteyebilir. Gerekli düzenlemeleri yaparak bir B sınıfı adresi (örneğin) 255 adet alt adrese ayırabilir. ODTÜ'nün NIC'den aldığı 144.122.0.0 ağı, 254 parçaya bölünmüş, bu parçalardan 144.122.71.0 alt ağı Bilgisayar Mühendisliği bölümüne, 144.122.34.0 alt ağı Kimya Mühendisliği bölümüne verilmiştir. Bundan sonra her bölüm kendi ağı ve üzerindeki makinalardan sorumlu olur. 8.3 Protokoller Internet protokollerinin yaygınlaşmasındaki en önemli etkenlerden biri herhangi bir ağ donanımına ya da firmaya özel olmamalarıdır. Bilgisayarınız, işletim sistemiz ya da ağ bağlanma yönteminiz ne olursa olsun intenete bağlamanız mümkündür. İnternet protokolleri RFC adı verilen dökümanlarda açıklanır, bu dökümanlar herkese açıktır ve ücretsizdir. RFC'lere NIC ya da ODTÜ'deki yansısından erişebilirsiniz. Internet protokollerinin temeli Intenet Protocol (IP)'dir. İnternet üzerinde yönlendirme(routing) gibi temel ağ işlemlerinin gerçekleştirildiği protokol katmanıdır. IP paketlerinin her biri kendi başlarına aradaki ağ cihazları tarafından yönlendirileren paket içinde belirtilen adrese ulaştırılır. Bu sırada fiziksel ağ farklılıklarından kaynaklanan paket parçalanmaları(fragmentation) ve bunların yeniden birleştirilmeleri aradaki ağ cihazlarının aşırı yüklenmelerini önlemek gibi görevler de IP katmanı tarafından gerçekleştirilir.IP bağlantı temelli(connection oriented) bir ağ protokolü değildir. Bunun yanı sıra IP paketlerin içeriklerinin doğruluğunu da garanti etmez. IP katmanı sadece başlık kısmında oluşan hataları bulur ve düzeltir. Internet üzerinde yönlendirme, yukarida sözü edilen adreslerden yararlanılarak yapılır. Kullanıcı uygulamalarının IP katmanına doğrudan ulaşımları yoktur. IP ve uygulama programları arasındaki bağlantıyı sağlayan iki protokol vardır: Transmission Control Protocol (TCP) ve User Datagram Protocol (UDP). TCP, İnternet protokolleri arasındaki en önemli protokollerden biridir (İnternet protokol ailesi bu nedenle TCP/IP diye adlandırılır.). TCP, IP katmanının sağlamadığı bağlantı temelli, güvenilir servisi sağlar. TCP kullanarak ağ üzerinden veri aktaran programlar, bir dosyadan okuyormuş ya da yazıyormuş gibi güvenle ağ bağlantısını kullanabilirler. Arada oluşan hatalar TCP tarafından onarılır. IP protokol katmanına uygulma programları doğrudan erişemediklerinden, hata kontrolü ve bağlantı gerektirmeyen ya da bu işlemleri kendileri gerçekleştirmek isteyen uygulamalar UDP kullanarak ağ üzerinden iletişim sağlarlar. Yukarıdaki protokollerin yanı sıra İnternet standardı olmuş birçok uygulama protokolü de vardır. Bunlar arasında, TELNET, FTP, SMTP ve HTTP gösterilebilir. İnternet üzerinde paketler son makinaya ulaştıktan sonra, ilgili uygulama programına ulaşabilmesi için port adı verilen sanal numaralar kullnılır. Servis veren uygulamalar, önceden belirlenmiş standart port numraları kullanırlar. Örnek olarak SMTP 25 numaralı TCP portunu, talk ise 518 numaralı UDP portunu kullanır. Sisteminizin kullandığı port numaraları ve bunların isimlerini /etc/services dosyasından görebilirsiniz. 8.4 İnternet'e Bağlanma Linux'u İnternet'e bağlamak ilk aşamada biraz zor görünse de biraz teori, biraz pratik yardımıyla mantık kolayca anlaşılabiliyor. Ağlar, bilgisayar sistemlerinde hata olma olasılığı en yüksek, en çok sorunun çıktığı alandır. Bu bölüm, özelde bir ethernet kartı ile bağlantı yapıldığı varsayılarak anlatılmıştır. Ancak anlatılan birçok kavram herhangi bir yapıdaki İnternet bağlantısı için geçerli olacaktır. Öncelikle çekirdeği -daha önce yapmamışsanız- ağ bağlantısına destek verecek şekilde tekrar derleyin. Bunun için gerekli birkaç soruya "y" cevabı vermek yeterli olacaktır : CONFIG NET ? [Y/n] y...TCP/IP networking (CONFIG_INET) [Y/n/?] y...Network device support (CONFIG_NETDEVICES) [Y/n/?]...Ethernet (10 or 100Mbit) (CONFIG_NET_ETHERNET) [N/y/?] y...Other ISA cards (CONFIG_NET_ISA) [N/y/?] y...NE2000/NE1000 support (CONFIG_NE2000) [N/y/m/?] y Yukarıdaki örnekte ethernet kartınızın ne2000/ne1000 ya da uyumlu bir kart olduğu var sayılıyor. Kartınızın marka/modeline uygun seçeneneğe `y' cevabı vermelisiniz. Ethernet kartlarının dışında bağlanma yönteminize bağlı olarak çekirdeği PPP, SLIP, Token Ring gibi bir destekle derlemeniz gerekebilir. Bunları modül olarak derlemeniz de mümkün. Çekirdek derlemek konusunda daha ayrıntılı bilgiyi bu kitabın ilgili bölümünde bulabilirsiniz. |
||
|
||
| Tabi ki çekirdeği derlemek yetmiyor, derleme aşamasından sonra ağ desteğine sahip olan çekirdek ile makinanın açılması gerekir. Bağlantıyı gerçekleştirmek için ağ sorumlusundan bazı önemli bilgileri almalısınız. Makinanızın IP adresi bunların başında gelir. Diğer gerekli bilgiler de subnet mask ve broadcast adresidir. DNS adres çözümleyici olarak çalışan DNS makinası ve makinanızı İnternet'e bağlayacak olan yönlendiricinin IP adreslerini de biliyor olmalısınız. Bu aşamadan sonra konfigürasyon işlemlerine geçilebilir. Ağ Konfigürasyonu Bu bölümde anlatılan rc.* konfigürasyon dosyaları Slackware dağıtımına özeldir. Diğer dağıtımlarda da açılışta çalışan benzeri rc dosyaları değiştirilerek, ya da sistemle birlikte gelen sistem yönetim araçları kullanılarak istediğiniz konfigürasyonu yapabilirsiniz. Linux, açılırken bazı dosyalara bakarak düzgün çalışması için gerekli konfigürasyonu yapar ve bazı yazılımları çalıştırır. Bu dosyalar /etc/rc.d dizini altında yeralır. İnternet bağlantısı için sadece iki dosyaya gerek duyulur. Slackware dağıtımı içinde bunlar, konfigürasyonu yapan /etc/rc.d/rc.inet1 ve temel ağ programlarını çalıştıran /etc/rc.d/rc.inet2 dosyalarıdır. Bu dosyadaki değerleri gerektiği şekilde düzenleyerek İnternet'e bağlanacağız. Öncelikle rc.inet1 dosyasının içeriğine göz atalım: HOSTNAME=`cat /etc/HOSTNAME`/sbin/ifconfig lo 127.0.0.1/sbin/route add -net 127.0.0.0IPADDR="144.122.71.55"NETMASK="255.255.25 5.0" NETWORK="144.122.71.0" BROADCAST="144.122.71.255"GATEWAY="144.122.71.1" /sbin/ifconfig eth0 $IPADDR broadcast $BROADCAST netmask $NETMASK/sbin/route add -net $NETWORK netmask $NETMASK/sbin/route add default gw $GATEWAY metric 1 ifconfig komutu, ağ bağlantısı yapan kartın belirli parametreler ile konfigürasyonunun sağlar. Kart kimliğini bilgisayara tanıtmak için bu komut kullanılır. İlk satırdaki ifconfig programı, makinanın kendisiyle haberleşmesini sağlamak amacıyla kendi ağ adresini (loopback device) 127.0.0.1 olarak tanıtmıştır. İnternet üzerindeki her makinanın loopback adresi 127.0.0.1 'dir. 127 ile başlayan hiç bir adres, İnternet üzerinde gerçek bir adres olarak kullanılamaz. Her paket, gönderileceği adrese gitmeden önce bir tabloya bakar. Bu tablo, paketin muhtemel rotasını içerir. route komutu yardımıyla bu tablo oluşturulur veya kontrol edilir. Genellikle bir kart için bir ifconfig kullanılırken, paketin yollanacağı birden fazla rotanın olması durumunda rc.inet1 dosyasında birden fazla route komut girdisi yapılacaktır. Kullanılan her ağ kartının bir veya birden fazla internet adresi olabilir. Linux'a takılan birinci kart eth0 ismini alırken ikinci karta eth1, üçüncüye eth2 ... denir. Loopback cihazının ismi lo dur. ifconfig komutunu parametre vermeden kullanırsanız, Linux'a tanıtılan çevresel birimlerin listesi ekrana gelir. $ ifconfiglo Link encap:Local Loopback inet addr:127.0.0.1 Bcast:127.255.255.255 Mask:255.0.0.0 UP BROADCAST LOOPBACK RUNNING MTU:3584 Metric:1 RX packets:493 errors:0 dropped:0 overruns:0 TX packets:493 errors:0 dropped:0 overruns:0eth0 Link encap:10Mbps Ethernet HWaddr 48:54:33:00:E8:3A inet addr:144.122.71.55 Bcast:144.122.71.255 Mask:255.255.255.0 UP BROADCAST RUNNING MULTICAST MTU:1500 Metric:1 RX packets:171956 errors:0 dropped:0 overruns:0 TX packets:113212 errors:3 dropped:0 overruns:0 Interrupt:3 Base address:0x300 cclub.metu.edu.tr makinasının ifconfig bilgisi yukarıdaki şekildedir. Bu makina üzerinde tek ethernet kartı olup, ifconfig bilgisinde ikinci sırada yeralıyor. Kartla ilgili detaylı bilgi (her kart özgü donanım numarası, alınan ve verilen paket sayısı gibi) ifconfig çıktısında var. route komutunun genel kullanımı şu şekildedir: route [add | del] [-net | -host] varis_adresi [gw yonlendirici] secenekler... host: paketin gideceği yer başka bir makina net: paketin gideceği yer başka bir ağ varış_adresi: paketin gideceği yer yönlendirici: bu paketin gidebilmesi için geçmesi gereken yönlendirici add: tabloya ekle del: tablodan sil Tablonun genel durumunu kontrol etmek için route komutuna parametre vermeden komut satırından yazın: cclub:~# routeKernel IP routing tableDestination Gateway Genmask Flags Metric Ref Use Ifacelocalnet * 255.255.255.0 U 0 0 67 eth0loopback * 255.0.0.0 U 0 0 3 lodefault router71.ceng.m 0.0.0.0 UG 1 0 404 eth0 Örnek tabloda üç ayrı yönlendirme girişi vardır. Birincisi, makinanın kendisi ile haberleşmesini sağlayacak olan loopback. İkinci satırda, yerel ağa gidecek olan tüm paketlerin yönlendiriciye verilmeden ağa yönlendirilmesi söylenmiş. Son sırada ise (default) paket ilk iki satırda yeralan varış adresinden farklı bir adrese gidecekse, önce yönlendiriciden geçip sonra dış dünyaya açılacağından yönlendiricinin IP adresi yazılmıştır. ifconfig, biraz karmaşık bir komuttur. Sistem yöneticisinden öğrenmeniz gereken subnet maskesi, broadcast adresi ve IP adresini kullanıp kartların konfigüre eder. ifconfig eth0 144.122.71.55 netmask 255.255.255.0 broadcast 144.122.71.255 Yukarıda ifconfig yardımıyla eth0 kartına hem bir IP adresi verilmiş, hem de bilgisayarın bulunduğu ağın özellikleri tanıtılmıştır. Bu andan sonra istendiği kadar route komutu ile makinadan çıkacak paketler için yeni yollar tanımlanabilir. route add -net ...route add -host ... Dosyanın içeriğini sistem görevlisinin verdiği bilgiler doğrultusunda değiştirdikten sonra komut satırından çalıştırmanız, İnternet'e bağlantı için yeterli olacaktır. # /etc/rc.d/rc.inet1 Bağlantıyı kontrol etmek İnternet adresini bilip çalıştığından emin olduğunuz bir makinaya telnet ile bağlantı yapmaya çalışın : $ telnet orca.cc.metu.edu.trConnected to orca.cc.metu.edu.trEscape character is ^] Ethernet kartının bağlantısını yazılım yoluyla kesmenin yolu ifconfig 'in down seçeneğidir. Örneğin tek ethernet kartı üzerinden İnternet bağlantınız var ve bunu hemen kesmek için aşağıdaki satırı yazın. # ifconfig eth0 down ethernet bağlantısını yeniden açmak için # ifconfig eth0 upkomutunu girmelisiniz. Bu işlem sonrasında yönlendirme bilgilerini yeniden girmeniz gerekebilir. ping komutu, bağlantıları ve aynı zamanda bağlantı hızını ölçmek için kullanılan bir komuttur. Ping, ICMP protokolü yardımıyla hedef makinaya belirli uzunlukta paketler gönderir. Karşıdaki makina bunları aldığı anda bekletmeden geri yollar. Arada geçen zaman farklı, iki makina arasındaki bağlantı hızı hakkında fikir verir. cclub:~# ping knidos.cc.metu.edu.trPING knidos.cc.metu.edu.tr (144.122.199.20): 56 data bytes64 bytes from 144.122.199.20: icmp_seq=0 ttl=253 time=34.0 ms64 bytes from 144.122.199.20: icmp_seq=1 ttl=253 time=487.7 ms64 bytes from 144.122.199.20: icmp_seq=2 ttl=253 time=3.6 ms--- knidos.cc.metu.edu.tr ping statistics ---3 packets transmitted, 3 packets received, 0% packet lossround-trip min/avg/max = 3.6/175.1/487.7 ms netstat komutu, makinanın ağ kartı üzerinden yapılan bağlantıların dökümünü çıkarır. cclub:~# netstatActive Internet connections (w/o servers)Proto Recv-Q Send-Q Local Address Foreign Address State tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1947 ftp02.quicktime.appl:20 ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1943 despair.thebandit.c:ftp ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1424 despair.thebandit.co:20 ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1932 ftp02.quicktime.app:ftp ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1407 165.113.58.253:20 ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1392 165.113.58.253:ftp ESTABLISHEDtcp 0 0 cclub.metu.edu.tr:1377 ppp23.cc.metu.ed:telnet ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.t:telnet pclabI_23.feas.met:7075 ESTABLISHED tcp 1 0 cclub.metu.edu.t:telnet ppp23.cc.metu.edu.:1054 TIME_WAIT tcp 0 0 cclub.metu.edu.t:telnet labmonitor.feas.m:10345 ESTABLISHED tcp 0 9495 cclub.metu.edu.t:telnet a5-03-asy27.bil-ro:1026 ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.t:telnet pclabI_14.feas.me:15694 ESTABLISHED tcp 0 0 cclub.metu.edu.t:telnet stu21.math.metu.e:16158 ESTABLISHEDActive UNIX domain sockets (w/o servers)Proto RefCnt Flags Type State I-Node Pathunix 1 [ ] STREAM CONNECTED 232 unix 1 [ ] STREAM CONNECTED 299 unix 1 [ ] STREAM CONNECTED 327 unix 1 [ ] STREAM 591 İkinci önemli dosya olan /etc/rc.d/rc.inet2, belli başlı tüm İnternet sunucularını çalıştırır. Aşağıda bu dosyanın bir kısmı görülüyor. #!/bin/shNET="/usr/sbin"IN_SERV="lpd"LPSPOOL="/var/spool/lpd"echo -n "Starting daemons:"# inetd calistiriliyor.if [ -f ${NET}/inetd ]; then echo -n " inetd" ${NET}/inetdelse echo "no INETD found. INET cancelled!" exit 1fi# degisik internet servisleri sirasiyla calistiriliyor.for server in ${IN_SERV} ; do if [ -f ${NET}/${server} ]; then echo -n " ${server}" ${NET}/${server} fidone Bu açılış dosyası, ağ üzerinden servs veren bir dizi sunucu programı çalıştırıyor ve hataları engellemek için programların yerinde olup olmadığına da bakıyor. Kontrol Dosyaları Konfigürasyonu tamamlamak için /etc dizini altında yeralan bazı dosyaların elden geçirilmesi gerekir. Bu dosyalar sistemin daha güvenli ve verimli çalışmasına yardım eder. Bu dosyaların belli başlı olanları ve ne işe yaradıklarını görelim. /etc/hosts dosyasında makinaların IP numaraları ve İnternet adresleri yazılır. Buraya sürekli kullanılan belli başlı önemli makinaların girişi yapılabilir. Her makinanın uzun isimleri yerine kısa bir kelime yazılarak sözkonusu makinaya ulaşılabilir. Örnek bir /etc/hosts dosyası : 127.0.0.1 localhost144.122.199.20 knidos.cc.metu.edu.tr knidos İlk satırda loopback IP numarası ve buna karşılık gelen makina ismi vardır. Bu satırı silmemelisiniz. İkinci satırda ise knidos.cc.metu.edu.tr makinasının IP numarasını 144.122.199.20 olarak belirtilmiş ve bu bilgisayara "knidos" ismi ile de ulaşılabilmesi sağlanmıştır. /etc/hosts.allow ve /etc/hosts.deny konfigürasyon dosyaları, başka bir makinadan Linux'unuza yapılan bağlantıları denetler. /etc/hosts.deny içine, sınırlandırılma getirmek istediğiniz İnternet servislerini ve hangi makinalar için sınırlandırma istediğinizi yazabilirsiniz. $ cat /etc/hosts.deny#in.fingerd: ALL except localhost, localhost : \ echo "request from %d@%h" >> /tmp/req; in.telnetd : .net.tr Yukarıdaki hosts.deny dosyasında dışarıdan gelebilecek finger istekleri filtreleniyor ve bu istekler hakkında detaylı bilgi (hangi kullanıcı, hangi makinadan) /tmp/req dosyasına ekleniyor. Sonraki satır in.telnetd yazılımını çalıştıran isteklerin *.net.tr adreslerinden gelmesi halinde bunların gözardı edileceğini belirtir. hosts.allow dosyasında, genellikle hosts.deny dosyasına gruplanan makina isimlerinin sınırlandırma istenmeyen bir veya birkaç tanesi yazılır. Eğer bir makina ismi ve karşılık gelen İnternet adresi her iki dosyada da varsa, sözkonusu servise izin verilir. Daha fazla bilgiyi hosts_access(5) man sayfalarından bulabilirsiniz. /etc/resolv.conf dosyasında alan adı ve alan adı sunucusunun IP numarası yazılır. $ cat /etc/resolv.confdomain linux.org.trnameserver 144.122.199.20 Yukarıdaki satırlardan üzerinde bulunduğum makinanın alan adının (domain name) linux.org.tr, alan adı sunucusunun ise 144.122.199.20 IP numaralı knidos makinası olduğu anlaşılıyor. 8.5 Yönlendirme Daha önce de belirtildiği gibi birden fazla ağa fiziksel bağlantısı bulunan ve ağlar arası bilgi paketlerinin geçişine olanak tanıyan araçlara yönlendirici (router) adı verilir. İki ayrı ağda yeralan makinaların haberleşmesine imkan tanıyan yönlendiriciler, kendilerine gönderilen paketleri bir ağdan diğerine iletirler. Herhangi bir ağ içerisinde yer alan makinalar aynı IP ağ içerisinde bulunan makinalarla (ağ konfigürasyonları doğru olduğu sürece) haberleşebilirler. Başka adreslere ulaşabilmek için bulunulan ağ dışındaki ağlarla bağlantısı olan ve o ağ üzerinde bulunan bir makina ile haberleşmeleri gereklidir. Bu makina bilgisayar tanımlarında gateway (yönlendirici, arabirim, arayol) olarak verilir. Minimum yönlendirme, bir ağa bağlı olmayan makinalarda, ifconfig yardımıyla yapılan yönlendirmedir. En çok kullanılan statik yönlendirme çeşidinde, az sayıda arayol ile dışarıya bağlı olan bir makinada, route komutuyla yapılır. Aynı adrese ulaşan birden fazla arayol olması durumunda ise, kendi yönlendirme tablosunu ağın durumuna göre değiştirebilen dinamik yönlendirmeye başvurulabilir. Linux'un yönlendirici olarak kullanılmasına bir örnek verilebilir. Elimizde var olduğunu bildiğimiz iki ağ olsun. Bu ağlardan birincisini, 144.122.71.0 ağı, diğeri de 144.122.1.0 ağı olarak kabul edelim. 144.122.71.0 ağının İnternet'e bağlanabilmesi için 144.122.1.0 ağına ulaşması gereklidir. Yönlendirici olarak kullanılacak makinayı 71.0 ağında kurup gerekli yönlendirme talimatları verildiği anda bu ağa bağlı olan diğer makinalar da İnternet'e açılabilecektir. Örnek olarak 144.122.71.0 ağı üzerindeki bir makina için ifconfig satırı ifconfig eth0 144.122.71.1 broadcast 144.122.71.255 netmask 255.255.255.0 olarak görünüyor. Bu makinanın yönlendirici görevi yapabilmesi için route komutu kullanılır. Bu sayede bu bilgisayar, diğerlerine ulaşacaktır. route add -net 144.122.71.0 netmask 255.255.255.0 dev eth0 Bu, 144.122.71.0 ağında olan makinaların eth0 kartı üzerinden erişilebileceğini gösterir. Diğer adreslere erişebilmek için ise bir çıkışa (gateway) ihtiyaç duyulmaktadır. route add default gw 144.122.71.1 dev eth0 Bu satır sayesinde eldeki tablo yardımıyla çözümlenemeyen adreslere gitmesi gereken tüm paketler 144.122.71.1 üzerinden gönderilmektedir. Bu durumda bu makinanın paketleri nereye göndereceğini bildiği varsayılmaktadır. Bu makina içinde iki adet ethernet bağlantısı bulunmaktadır. Bunlardan biri yönlendiriciyi 144.122.71.0 ağına bağlarken diğeri 144.122.1.0 ağına bağlamaktadır. İlk olarak bu iki kart için gereken tanımlamalar /etc/rc.d/rc.inet1 içerisinde aşağıdakine benzer şekilde tanımlanmıştır. ifconfig eth0 144.122.71.1 broadcast 144.122.71.255 netmask 255.255.255.0ifconfig eth1 144.122.1.200 broadcast 144.122.71.255 netmask 255.255.255.0 Birinci ethernet kartı için eth0, ikinci ethernet kartı için de eth1 kısaltmaları kullanılabilir. Doğal olarak her iki ağ için bir 'route' satırı gerekmekte : route add -net 144.122.71.0 netmask 255.255.255.0 dev eth0route add -net 144.122.1.0 netmask 255.255.255.0 dev eth1 Bu sayede diğer makinalardan farklı olarak yönlendirici hem 144.122.1.0 ağı, hem de 144.122.71.0 ağı üzerindeki adreslere direk ulaşabilmektedir. Diğer adreslere ulaşabilmek için benzer bir yöntem ile 144.122.1.0 ağı üzerindeki arayola (gateway) yönlendirme yapılır. route add default gw 144.122.1.200 dev eth1 Bu çeşit yönlendirmeye statik yönlendirme adı verilir. Burada tüm bağlantılar bir tablo halinde verilmiştir. Birbiri arkasına ağ eklendiği zaman statik yönlendirme basitlik avantajını kaybetmeye başlar. Bu amaçla yönlendiricilerin kendi aralarında bildikleri yolları (yönlendirme bilgilerini) birbirlerine aktardıkları dinamik yönlendirme kullanılır. Ağa bağlanmak amacıyla birden fazla kart kullanıyorsanız, arp komutunu incelemenizi tavsiye ederim. Bu komut pekçok opsiyon alır ve sistem yöneticisinin Linux üzerindeki ağı kontrolünü kolaylaştırır. # arp -a IP address HW type HW address 191.72.1.3 10Mbps Ethernet 00:00:C0:5A:42:C1 191.72.1.2 10Mbps Ethernet 00:00:C0:90:B3:42 191.72.2.4 10Mbps Ethernet 00:00:C0:04:69:AA |
||
|
||
| Birden Fazla Ethernet Kartının Tanıtılması Yukarıda örneğini verdiğimiz Linux yönlendirici üzerinde iki ethernet kartı bulunuyor. Bu sayede Linux makinası iki ethernet ağı arasında bir yönlendirici olarak kullanılabilmektedir. Bir Linux'a birden fazla ethernet kartı takmak mümkündür. Bu kartları takarken aşağıdaki maddelere dikkat etmek gerekir: Çekirdek içerisinde her iki kart için destek bulunmalıdır. Ethernet kartları sistemdeki diğer IO ve IRQ ayarlarını çakışmayacak şekilde ve farklı değerlerde olmalıdır. Birden fazla ethernet kartı (ya da gibi herhangi iki veya daha fazla PPP, SLIP gibi ağ bağlantısı) olan makina bir yönlendirici olarak kullanılacaksa, çekirdek IP FORWARDING desteğiyle derlenmelidir. Bunun yanı sıra Linux'unuzun birinci görevi yönlendiricilik olacaksa optimize as router sorusuna da `y' yanıtı vermeniz yararlı olacaktır. IP: forwarding/gatewaying (CONFIG_IP_FORWARD) [N/y/?] y...IP: optimize as router not host (CONFIG_IP_ROUTER) [N/y/?] y Linux açılırken çekirdek tanıdığı donanımları teker teker arayarak bulmaya çalışır (probing). Birden fazla ethernet kartı kullanımına sık raslanmadığından Linux ilk ethernet kartını bulduktan sonra ikinci ve daha fazla ethernet kartı aramadığından iki kartınız bile olsa Linux sadece birini görecektir. Çekirdeğe ethernet kartı ile ilgili parametreler vererek birden fazla ethernet kartının açılışta bulunması sağlanabilir. LILO kullanıldığı zaman /etc/lilo.conf içinde append="ether=0,0,eth1" Yukarıdaki paramatre ile çekirdek ikinci bir ethernet kartını (eth1) da arayacaktır. Ayni şekilde arka arkaya ether=.... parametreleri vererek varsa üçüncü, dördüncü ve daha fazla ethernet kartının aratılması da mümkündür. Ethernet kartlarınızın adreslerini biliyorsanız, kartların yanlış sırayla bulunması tehlikesini de önlemek için, append="ether=5,0x340,eth0 ether=15,0x300,eth1" gibi bir satır eklenmesi yeterli olacaktır. Burada eth0 isimli bağlantı IRQ 5 ve IOBASE 0x340 ve diğer ethernet bağlantısı eth1 IRQ 15 ve IOBASE 0x300 olacak şekilde ayarlanır, bu durumda çekirdek bir daha kartların hangi adres ve IRQ'da olduğuna dair tahmin yürütmez, girilen değerlerde bulunan kartları bulmaya çalışır. Sistem açıldıktan sonra gerçekten istenen kartların istenen adreste çalıştığına emin olmak için /var/adm/messages dosyasına bakabilirsiniz, ya da dmesg komutuyla çekirdek mesajlarını görebilirsiniz. 8.6 NFS NFS (Network File System), bir ağ üzerinden disklerin paylaşımını sağlamak üzere geliştirilmiştir. NFS sayesinde bir makinada yeralan belirli bir disk bölümü, başka makinalar tarafından okunabilir veya yazılabilir. Bu işleme özellikle büyük organizasyonlarda, disk alanından tasarruf etmek için başvurulur. Her makinada aynı dosyalar, çalıştırılabilir programlar olması yerine bunlar tek sunucuda toplanır, diğer bilgisayarlar bu alanı ortaklaşa paylaşırlar. Paylaşılan dizin, sanki yerel makinanın bir diziniymiş gibi davranır. Kendi disk alanını paylaştıran makinaya NFS sunucusu, bu diske erişim yapan makinalara da NFS istemcisi adı verilir. NFS kullanımının pek çok avantajı sayılabilir. Bunlar kısaca: Yerel bir işletmede tüm kullanıcılar tek bilgisayar üzerindeki aynı disk alanını paylaşabilirler. Diğer bilgisayarlar açıldıktan sonra bu diskleri kendi dosya sisteminlerine bindirebilirler. NFS'in NIS ile birlikte kullanımı sayesinde bir kullanıcı herhangi bir makinaya girip diğer kullanıcılarla birlikte aynı dosya yapısı ile çalışabilir. Paylaşım sayesinde büyük disk alanı isteyen programlar tek bir sunucuda toplanabilir ve bu sayede önemli miktarda diskten tasarruf sağlanabilir. Bir makina üzerinde yapılan değişiklik, her makinada yapılmış gibi olur. Böylece aynı yazılımı örneğin 20 bilgisayara yüklemek zorunda kalmazsınız. Ağ Üzerinde Paylaşım NFS'in çalışması, yerel bir diskin mount edilmesi kadar kolaydır. Örnek olarak NFS sunucusu olan aspendos makinasında yeralan /home dizinini, yerel makinadaki /users dizinine yerleştirmek için : # mount -t nfs aspendos:/home /users kullanılır. mount, karşı makinanın erişim izinleri doğru olduğunu teyit ettiği anda bu işlemi gerçekleştirir. Sunucu ile istemci arasındaki mesaj alış-verişini mountd programı üstlenir. NFS kullanabilmek için çekirdekte NFS desteği olması şarttır. Çekirdeğin hangi dosya sistemlerini desteklediğini /proc dosya sistemi altındaki filesystems dosyasını okuyarak anlayabilmek mümkündür. Eğer aşağıdaki satırlarda nfs kelimesi geçmiyorsa çekirdeğe NFS desteği verilerek tekrar derlenmesi gerekir. $ cat /proc/filesystems minix ext2 msdosnodev procnodev nfs NFS için mount programının genel kullanımı şu şekildedir : mount -t nfs -o Sistem açılırken /etc/fstab dosyasında yeralan bilgilerle uzak makinanın diski otomatik olarak paylaştırılabilir. Mount programı bazı seçenekleri destekler. Bu seçenekler -o yardımıyla komut satırında verilebildiği gibi /etc/fstab içinde de belirtilebilir. Her iki durumda da birden fazla seçenek kullanılırsa bunlar birbirlerinden virgülle ayrılırlar. Açılış sırasında news makinasındaki /usr/spool/news dosyasını yerel makinadaki /usr/spool/news dizini altına yerleştiren /etc/fstab satırı news:/usr/spool/news /usr/spool/news nfs timeo=20 şeklinde yazılır. NFS ile kullanılan timeo seçeneğinin karşısında yeralan sayı (saniyenin onda biri olarak), bağlantının kurulabilmesi için geçecek maksimum zamanı gösterir. Bu zamanın aşılması halinde sunucuyla bağlantı kesilir. NFS Kurulumu Yerel makinanın sunucu olabilmesi için nfsd ve mountd programlarının çalıştırılması gerekir. Bu yazılımlar açılış esnasında aşağıda görülen /etc/rc.d/rc.inet2 dosyasından başlatılırlar. telnetd, fingerd ve benzeri süreçlerin aksine bu iki program inetd tarafından yönetilmezler. Dikkat etmeniz gereken bir durum da nfsd ve mountd programlarının rpc.portmap programından sonra çalıştırılması gerektiğidir : if [ -x /usr/sbin/rpc.mountd ]; then # (rpc.mountd programi var ve calistirilabilir mi ?) /usr/sbin/rpc.mountd; echo -n " mountd" fiif [ -x /usr/sbin/rpc.nfsd ]; then # (rpc.nfsd programi var ve calistirilabilir mi ?) /usr/sbin/rpc.nfsd; echo -n " nfsd"fi Sunucunun hangi dizinlerini, hangi istemci(ler) tarafından paylaşılabileceği /etc/exports dosyasında belirtilir. Örnek bir exports dosyasının görünümü aşağıdaki gibidir : /home davul.cclub.metu.edu.tr, ordek.cclub.metu.edu.tr/usr/ftp (ro)/cdrom *.edu.tr Her satır, yerel makinadaki dizin ismi ile başlar, bu dizini mount etmeye izin verilen bilgisayar isimleri ile devam eder. Makina isimlerinde ? veya * joker karakterleri kullanılabilir. Dosyanın üçüncü satırı, sonu .edu.tr ile biten tüm makinaların /cdrom dizinine ulaşabileceğini belirtir. Aynı dizini paylaşacak birden fazla makina adı, aralarında virül konarak yazılabilir. Parantez içinde yeralan ro kelimesi, dizinlerin salt okunur mount edilmesi gerektiğini belirtir. Daha geniş bilgi için mount programının man dosyasına göz atmanızı tavsiye ederim. 8.7 Uzaktan Bağlantı Kurulması İnternet üzerinde kesinlikle yanlız olmadığınıza göre, kimi durumlarda kendi Linux'unuz dışındaki sistemlere girmek isteyeceksiniz. Bunun için uyarlanmış çeşitli komutlar mevcuttur. Bu komutlar sadece bağlanmak için değil, iki makina arasında birtakım dosya transferi gerçekleştirmek için de kullanılabilir. Linux (ve UNIX) için ağ uygulamalarında kullanılmak üzere geliştirilen temel olarak iki sistem vardır. Bunlardan UUCP (Unix to Unix CoPy), genel olarak iki makina arasında bir kere bağlantı kurup veriyi iletir ve bağlantıyı kapatır. Eski bir protokol olan UUCP, genellikle modemler arası veri iletişiminde işe yarar. TCP/IP ise daha önce de belirtildiği gibi yerel ağ veya İnternet üzerinde rahatlıkla kullanılabilen bir protokoldür. TCP / IP 'nin uzaktan bağlantı komutları "r" harfi ile başlar. Örneğin rlogin (remote login) bir sistemden diğerine telnet bağlantısı yaparken rcp (remote copy) ise bir makinadan diğerine dosya kopyalar. Bu ve buna benzer uzaktan bağlantı komutları iyi bilmeniz size çalışmalarınız sırasında zaman kazandıracaktır. "r" komutlarını kullanabilmeniz için kesinlikle TCP/IP protokolünü tanıyan bir ağ (PPP, Ethernet, SLIP gibi) üzerinde olmalısınız. rlogin : Geçerli bir hesabınızın olduğu makinaya girmenizi sağlar. telnet komutuyla benzerlik gösterir. Ayrıldıkları nokta, karşıdaki sisteme girerken gerekli konfigürasyonlar yapılırsa şifre sormamasıdır. Bu kısma ileride değineceğim. Aşağıdaki komut ile ordek isimli makinaya giriş yapılıyor. $ rlogin ordek Eğer yukarıdaki gibi yazarsanız, ordek makinasına ait IP numarası veya bu adresin tam isminin, örneğin ordek.cclub.metu.edu.tr/etc/hosts dosyasında yeraldığına emin olmanız gerekir. Karşı makinada bağlanılacak kullanıcı ismi de komut satırından belirlenebilir. cclub:~$ rlogin ordek -l httpdPassword: Last login: Fri Feb 21 22:02:46 from cclub.metu.edu.trLinux 2.0.27.ordek:~$ Yukarıda yaptığımız, cclub makinasından ordek isimli makinadaki httpd kullanıcısına bağlanmak oldu. Üzerinde Linux çalışan ordek makinası doğal olarak bana bu kullanıcıya ait şifreyi sordu. ordek makinasında yeralan bir dosya üzerinde değişiklik yaparak istersem şifre sorulmadan anında girilmesini sağlayabilirim. Bunu .rhosts (remote hosts) dosyası sağlar. .rhosts dosyasında makinaya bağlanabilecek olan kullanıcılar ve bunların hangi makinalardan bağlanacaklarını gösteren bir liste vardır. Biraz karışık mı oldu ? Şu örneği inceleyelim : ordek:~$ uname -aLinux ordek 2.0.27 #1 Sun Jan 19 13:06:08 EET 1997 i486ordek:~$ whoamihttpdordek:~$ cat ~/.rhostscclub.metu.edu.tr gorkem Yukarıda ördek makinası üzerindeki httpd kullanıcısının çalışma dizininde bulunan .rhosts dosyasında iki sütun yeralıyor. İlki, güvenilen makinanın ismi (cclub.metu.edu.tr), ikincisi de bu makina üzerindeki güvenilen kullanıcı (gorkem). .rhosts dosyası şifrenizi başkalarına vermeden istediğiniz makinadaki bir kullanıcının hesabınızı kullanmasını sağlar. Kısaca bir satırda herhangi bir kullanıcının makina ismi ve hesap ismi bu dosyada varsa, sisteme giriş izni verilir. Bu aşamadan sonra cclub.metu.edu.tr adresindeki gorkem kullanıcısı şifre girmeden ordek.cclub.metu.edu.tr adresindeki httpd kullanıcısı olarak çalışmak isterse yapması gereken : cclub:~$ whoamigorkemcclub:~$ rlogin ordek.cclub.metu.edu.tr -l httpdLast login: Sun Feb 23 11:19:04 from cclub.metu.edu.trLinux 2.0.27.ordek:~$ Artık ordek makinası üzerindeyiz. Şifre girmeden bir makinadan diğerine atlamış olduk. .rhosts dosyasında eğer makina ismi yerine "+" işareti kullanılırsa her makinanın veya kullanıcı ismi yerine "+" işareti kullanılırsa her kullanıcının giriş izni olduğu anlaşılır. Makina isimleri yerine IP adreslerini de kullanabilirsiniz. Birkaç örnek : 144.122.71.55 + # (144.122.71.55 makinasi uzerindeki tum kullanicilara giris izni ver)+ murat # Butun makinalar uzerindeki murat kullanicilarina giris izni ver. # (Cok buyuk bir guvenlik acigi) rsh : Bazı durumlarda çalıştığınız makinada dışındaki bir sistemde bir veya birkaç kısa komut çalıştırmak isteyebilirsiniz. Örneğin karşı sistemde kimler, hangi işleri yapıyor veya çalışma dizininde yeralan dosyaları görmek gibi. Bütün bunlar telnet veya rlogin programına gerek duymadan rsh (remote shell) ile yapılabilir. Tek şart, üzerinde komut işletilecek makinadaki .rhosts dosyasında gerekli makina ve kullanıcı ismi girişi olmasıdır. Diyelim ki davul.cclub.metu.edu.tr makinası üzerindeki /home/gorkem dizininde yeralan tüm dizin ve dosyaları görmek için : $ rsh davul.cclub.metu.edu.tr ls -al /home/gorkem komutunu girmelisiniz. rsh komutundan sonra uzaktaki sistemin ismi, ardından da çalıştırılacak olan komut gelmelidir. Diğer bir örnek $ rsh davul.cclub.metu.edu.tr cat README | lpr karşı sisteme giriş yapmadan README dosyasını yazıcıdan çıkmasını sağlayacaktır. 8.8 Linux'ta Örnek Ağ Uygulamaları Aşağıda, Linux ile gerçekleştirilebilecek birkaç örnek ağ uygulamaları yeralmaktadır. Her konu ile ilgili ayrıntılı bilgileri HOWTO dosyalarından öğrenebilirsiniz. IP Accounting IP accounting özelliği, çekirdeğin ağ üzerindeki trafiğin analizini yapmasını sağlar. Toplanan veriler, makinanın açıldığı andan itibaren kart üzerinden geçen paket ve toplam bayt sayısıdır. Bir konfigürasyon dosyası yardımıyla bu bilgiler belirli sınıflara ayrılabilir. Çekirdeğin derlenmesi aşamasında IP accounting seçeneği kullanılmalıdır. * Networking options...IP: accounting (CONFIG_IP_ACCT) [N/y/?] y Çekirdeğin derlenmesinden ve makinanın yeni çekirdekle açılmasından sonra, ipfwadm komutu ile IP accounting işlemlerine başlanabilir. ipfwadm paketi standart Slackware dağıtımı ile beraber gelmektedir. IP Aliasing Tek ağ arabirimi (örneğin ethernet veya seri bağlantı) kartı için birden fazla IP numarası gereken durumlarda IP Aliasing kullanılır. Genellikle İnternet Servis Sağlayıcıları, müşterilerinin ftp ve www sunucularını tek makina üzerinde toplamak için bu yola başvururlar. Bu sayede bir makinaya atanmış birden fazla www adresi ve herbirinin ayrı html dosyaları farklı makinalardaymış gibi kullanılabilir. Bu özellikten yararlanabilmek için çekirdekte IP Aliasing desteği vermelisiniz. ** Networking options...Network aliasing (CONFIG_NET_ALIAS) [N/y/?] y...IP: aliasing support (CONFIG_IP_ALIAS) [N/y/m/?] y Her sanal ağ adresi için bir arabirim (interface) tanımlamalısınız. Bu sayede aynı bilgisayarda 255 adede kadar sanal makinaya izin verilebilir. Her sanal arabirim, bağlı bulunduğu gerçek arabirim üzerinden işgörür. Örnek olarak, elimizde kullanabileceğimiz ikinci adres (örnek olarak 100.100.100.101) ve tek ethernet kartı bulunsun. İnternet üzerindeki diğer makinaların, bu iki adrese ulaşabilmeleri için şu satırlar yeterli olacaktır : # ifconfig eth0:0 100.100.100.101 netmask 255.255.255.0 up# route add -net 100.100.100.0 netmask 255.255.255.0 eth0:0 Sanal bir arabirimi kaldırmak için ise, ismin sonuna '-' karakteri getirmek yeterli olur. # ifconfig eth0:0- 0 IP Masquerading IP Masquerading, bir ağın arkasındaki birden fazla makinanın bir Linux üzerinden dışarıya bağlanmasıdır. Tüm makinalar dışarıdan aynı IP adresi gibi görünürler. Örnek olarak İnternet'e bağlandınız. İnternet Servis Sağlayıcınız size sadece bir IP numarası verdi ve odanızda İnternet'e bağlanmayı bekleyen birden fazla bilgisayar var. Servis Sağlayıcıya her makina için para ödeyip bir hesap ismi almaktansa odadaki tüm makinalar bir Linux ve telefon bağlantısı yardımıyla İnternet'e erişebilirler. IP Masquerading kullanabilmek için çekirdekte bu desteğin verilmesi gerekiyor. Bunun için IP Forwarding, IP Firewalling ve IP Masquerading seçeneklerini açık tutmalısınız. IP Masquerading için gerekli yazılımlar Slackware dağıtımı ile birlikte gelmektedir. SAMBA (NetBEUI ve NetBios desteği) SMB, Windows 3.11, NT ve 95 tarafından kullanılan ve disk ve yazıcı paylaşımına olanak veren bir protokoldür. Linux, Samba desteği ile bu işletim sistemleri veya kendi üzerinde bulunan disk ve yazıcıların tüm makinalar tarafından paylaşılmasını sağlar. Samba ile 4 işlem gerçekleştirilebilir : Windows makinalarının Linux diskini paylaşmaları, Linux makinalarının Windows sistemi diskini paylaşmaları, Windows makinalarının Linux yazıcısını paylaşmaları ve Linux makinalarının Windows yazıcısını paylaşmaları. Yine bu özelliği kullanabilmek için çekirdekte Samba desteği vermeniz gerekecektir. SMB filesystem support (to mount WfW shares etc..) (CONFIG_SMB_FS) [Y/m/n/?] smbfs, SMB protokolünü tanıyan dosya sistemine verilen isimdir. smbfs servisi verebilmek için smbfs.tgz paketini indirip derlemelisiniz. smbfs.tgz paketini ftp.metu.edu.tr adresinden bulabilirsiniz. Novell Desteği NCP (NetWare Core Protocol), IPX üzerinde yeralan ve Novell NetWare istemcilerinin sunucularla konuşmasını sağlayan protokole verilen isimdir. Bu seçenek ile, NetWare dosya sunucularına diğer Unix makinalardaki gibi bağlanmak olasıdır. NetWare dosya sistemlerine erişebilmek için özel bir mount programı (ncpmount/ncpumount) kullanmanız gerekecektir. Bu ve diğer programlar, ncpfs paketinin içinde vardır. Bunun için çekirdekte The IPX protocol (CONFIG_IPX) [Y/m/n/?] ve NCP filesystem support (to mount NetWare volumes) (CONFIG_NCP_FS) [Y/m/n/?] desteğini vermelisiniz. lwared ve mars_nwe paketleri, Linux İşletim Sistemi'ne Novell sunucu olma özelliği verir. Apple desteği Aynı ağ üzerinde yeralan Apple Macintosh makinaları ile aynı disk ve yazıcıların paylaşımını sağlayan pakete netatalk ismi verilir. Bu desteği kullanabilmek için çekirdeğin derlenmesi sırasında IP: multicasting (CONFIG_IP_MULTICAST) [Y/n/?]...The IPX protocol (CONFIG_IPX) [Y/m/n/?]...Appletalk DDP (CONFIG_ATALK) [Y/m/n/?] parametrelerine evet cevabı vermelisiniz. Appletalk için daha fazla bilgiye ve disk ile yazıcı paylaşımı yapan pakete Linkleri Sadece Üyelerimiz Görebilir. Üye Ol veya Giriş Yap adresinden erişebilirsiniz. |
||