SMF Hacks
|
||
| Şiirdeki dizilişlerine göre uyak türleri şu başlıklar altında incelenebilir: a. Düz Uyak : Bir şiirde her beyit kendi arasında uyaklı ise, o şiirde düz uyak kullanılmıştır. Buna "mesnevi tarzı uyak" da denir. Düz uyağın şeması aşağıdaki gibidir: —---------- a ------------- a ------------- b ------------- a ----- ■■----c ------------- c ------------- d ------------- d EŞİK Basma bu eşikte benim kalbim var Kalbim ki bir uzak hayale ağlar Kıskanç bir büyüdür bana uzletim Zalim arzularla tutuşan etim Her akşam bir çarmıh olur ruhuma Ben de bilmem nasıl diner bu humma Saatler işkencem, günler celladım Ne ben yalnızlığa bir lâhza kandım Ne de yalnızlığım benden usandı Tahtayı kurt oydu, taş yosunlandı (A. Hamdi Tanpınar) b) Sarmal Uyak Bir şiirde dizeler aşağıdaki gibi uyaklanıyorsa sarma (sarmal) uyak oluşur: ---------------- a ---------------- b ---------------- b ---------------- a Gök dibinde havuzun Sularda ellerimiz Bütün emellerimiz Anlaştı uzun uzun Sular soğuk bir ışık, Bakıyoruz havuza: Suda omuz omuza İki gölge karışık! Bir kırık ay havuzda Ağır ağır kayboldu Havuz şafakla doldu Gün doğdu ufkumuzda (A. Hamdi Tanpınar) c) Çapraz Uyak Şiirde dizelerin aşağıdaki gibi uyaklanmasıyla çapraz uyak oluşur: ------------------- a ------------------- b ------------------- a ------------------- b SERSERİ Yeryüzünde yalnız benim serseri Yeryüzünde yalnız ben derbederim Herkesin dünyada varsa bir yeri Ben de bütün dünya benimdir derim Yıllarca gezdirdim hoyrat başımı Aradım bir ömür arkadaşımı Ölsem dikecek yok mezar taşımı Halime ben bile hayret ederim (N. Fazıl Kısakürek) d) Örüşük Uyak : İlk kez İtalyan edebiyatında ve "terza-rima" nazım biçiminde kullanılan bu uyak türü, bizde Servet-i Fünun döneminde denenmiştir. örüşük uyakta uyaklanış aşağıdaki gibidir: ------------------- a ------------------- b ------------------- a ------------------- b ------------------- c ------------------- b ------------------- c ------------------- d ------------------- c KAVAL Bir dereden kopardım Bu incecik kamışı Ve bir bıçakla yardım Pek solgunsa da dışı Sesinde gizli, berrak Pınarların akışı: Dinle, ne şakıyor bak! (Ali Mümtaz Aralat) e) Mani Tipi Uyak Mani biçimindeki şiirler aşağıdaki gibi uyaklanırlar: ------------------- a ------------------- a ------------------- x ------------------- a Dağlarda kar kalmadı Gözlerde fer kalmadı Daha yazacak idim Kağıtta yer kalmadı (Anonim) |
||